Nội dung gốc & ChatGPT
Thông tin chính
https://vi.wikipedia.org/wiki/Koliya
Bài này viết về một thị tộc Ấn Độ cổ đại. Đối với một tên người phổ biến ở Đông Âu, xem Nikolay.
Koliya (tiếng Phạn: कोलीय, Koliyā; phiênn âm tiếng Pali: Koḷiya; chữ Hán: 拘利; phiên âm Hán Việt: Câu-lợi, Câu-lị) là một thị tộc Ấn Độ cổ đại trong thời Phật tại thế. Thị tộc này được cho là thuộc giai cấp Kshatriya (Sát-đế-lị), hậu duệ của thị tộc Adicca (Iksvaku) trong triều đại Thái Dương, tương tự thị tộc Shakya. Các thành viên của cả hai thị tộc đều rất tự hào về tính thuần chủng của dòng máu hoàng gia và đã duy trì truyền thống hôn nhân giữa 2 thị tộc trong nhiều thế hệ. Như tông chủ của tộc Shakya Suddhodana cưới 2 chị em Mahamaya và Mahaprajapati, con gái của tông chủ thị tộc Koliya là Anjana. Trong khi đó, con trai của Anjana, người kế vị tông chủ tộc Koliya, là Suppabuddha cưới em gái của Suddhodana là Pamita. Ở thế hệ kế tiếp, con trai của Suddhodana là Siddhartha cưới con gái của Suppabuddha là Yashodhara. Mặc dù có liên hệ hôn nhân gần gũi, nhưng xung đột giữa 2 thị tộc này vẫn thỉnh thoảng bùng phát.
Lược sử[sửa | sửa mã nguồn]
Địa bàn kiểm soát của tộc Koliya cũng nằm bên sông Rohni như tộc Shakya. Thủ lãnh của từng nhánh tộc được gọi là raja (tiểu vương), trong khi đó vị tông chủ của cả tộc được gọi là maharaja (đại vương) hoặc ganapati (quốc chủ). Tuy vậy, cả hai tộc đều cai trị theo chính thể cộng hòa cổ đại và đều độc lập với nhau.
Lãnh thổ kiểm soát của tộc Koliya được xác định là gần tương ứng với địa bàn của huyện Nawalparasi, Nepal ngày nay.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
| Bài viết chủ đề Phật giáo này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn. |
Khảo cứu địa danh
Mô tả đã đối chiếu
Koliya là một cộng đồng/chính thể họ hàng gần với Sakya, quan trọng trong truyền thống về Devadaha và Rāmagāma. Koliya không nằm trong danh sách 16 mahājanapada của AN 3.70/AN 8.43.
Đính chính
Nên giữ record nhưng phân loại là tiểu quốc/cộng đồng chính trị thời Phật, không gộp vào “16 đại quốc”. Các chi tiết về quan hệ huyết thống Sakya-Koliya nên dẫn nguồn theo từng truyền thống.
Bổ sung
Nên liên kết Koliya với Devadaha, Rāmagāma và các nhân vật thuộc hai dòng Sakya-Koliya khi database có quan hệ tương ứng.
Niên đại & lớp truyền thống
Lớp nguồn sớm xác nhận các cộng đồng vùng Sakya-Koliya; các câu chuyện mở rộng về tranh chấp, hôn phối và xá lợi cần ghi rõ nguồn.
Nikāya / Āgama / Vinaya
Koliya xuất hiện trong văn liệu Phật giáo sớm nhưng không thuộc danh sách 16 đại quốc của Aṅguttara Nikāya.
Truyền thống hậu kỳ
Truyền thống về Rāmagāma và xá lợi Phật cần tách phần kinh điển, chú giải và hành hương hậu kỳ.
Khảo cổ & nghiên cứu hiện đại
Các nhận dạng địa điểm hiện đại liên quan Koliya cần ghi mức độ chắc chắn riêng.
Định vị địa lý
Vùng Koliya thường được đặt gần Sakya ở khu vực Terai; biên giới cổ không nên vẽ như ranh hành chính hiện đại.
Nguồn đối chiếu
- SuttaCentral, AN 3.70 và AN 8.43 để xác định danh sách 16 đại quốc.
- Các nguồn Nikāya/Vinaya liên quan Devadaha và các cộng đồng Koliya.
Tư liệu mở rộng
Shakyi Koliya

Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn