Veḷuvana – Trúc Lâm

Tổng quan

Veḷuvana (Sanskrit: Veṇuvana) thường được dịch là:

Trúc Lâm – Rừng Tre / Vườn Tre

là một trong những trú xứ Phật giáo quan trọng nhất tại Rājagaha (Vương Xá), kinh đô của Magadha (Ma-kiệt-đà).

Công thức địa danh xuất hiện rất nhiều lần trong kinh Pāli:

Rājagaha
↓
Veḷuvana
↓
Kalandakanivāpa

Nhiều bài kinh mở đầu:

“Rājagahe viharati Veḷuvane Kalandakanivāpe.”

Tức:

Đức Thế Tôn trú tại Rājagaha, ở Veḷuvana, tại Kalandakanivāpa – nơi nuôi/cho sóc ăn.

Đây là cấu trúc địa lý quan trọng nhất cần giữ trong database.

---

Veḷuvana ≠ Kalandakanivāpa

Hai tên thường xuất hiện cạnh nhau nên rất dễ bị nhập thành một địa danh.

Không nên hiểu:

Veḷuvana = Kalandakanivāpa

theo nghĩa hai tên hoàn toàn đồng nhất.

Cấu trúc tốt hơn là:

Veḷuvana
→ khu vườn/rừng tre lớn

bên trong hoặc thuộc khu vực ấy:

Kalandakanivāpa
→ khu vực được gọi là “nơi cho sóc ăn”.

Một nguồn địa danh Pāli cũng mô tả Kalandakanivāpa là một khu rừng/khu vực trong Veḷuvana.

Do đó database nên tạo:

Magadha
→ Rājagaha
→ Veḷuvana
→ Kalandakanivāpa.

---

Không nên chỉ gọi “Trúc Lâm Tịnh Xá”

Tên Việt:

Trúc Lâm Tịnh Xá

đã quá quen thuộc và có thể giữ làm tên phổ thông.

Nhưng nếu database hướng đến độ chính xác địa lý, tên chuẩn nên là:

Veḷuvana (Trúc Lâm)

và trường loại địa điểm:

ārāma / grove / monastic park / trú xứ.

Lý do là vana về căn bản là rừng/khu cây cối.

Không nên hình dung Veḷuvana ngay từ đầu như một ngôi chùa có kiến trúc giống các tự viện hiện đại.

---

Quan hệ với Rājagaha

Veḷuvana thuộc mạng địa lý:

Magadha
↓
Rājagaha
↓
Veḷuvana
↓
Kalandakanivāpa.

Kinh thường cho thấy Đức Phật đang ở Veḷuvana rồi:

buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Rājagaha khất thực.

DN 31 là ví dụ rất rõ: Đức Phật trú tại Veḷuvana–Kalandakanivāpa, sau đó buổi sáng đi vào Rājagaha và gặp thanh niên Sigālaka đang lễ sáu phương.

Điều này rất có giá trị về địa lý:

Veḷuvana không phải toàn bộ thành Rājagaha.

Nó là một trú xứ gắn với thành và nằm ngoài phần đô thị nơi Ngài đi khất thực.

---

Vua Bimbisāra và Veḷuvana

Truyền thống Phật giáo gắn rất mạnh Veḷuvana với:

Vua Bimbisāra (Tần-bà-sa-la)

của Magadha.

Sau khi Đức Phật đến Rājagaha, Bimbisāra được truyền thống Vinaya ghi nhận dâng Veḷuvana cho Đức Phật và Tăng đoàn.

Đây là một sự kiện cực kỳ quan trọng trong lịch sử hình thành các trú xứ cố định của Saṅgha.

Có thể xây:

Bimbisāra
→ Veḷuvana
→ Buddha
→ Saṅgha.

---

“Tịnh xá đầu tiên” – cần diễn đạt cẩn thận

Veḷuvana thường được giới thiệu là:

“tịnh xá Phật giáo đầu tiên.”

Cách nói này có nền tảng trong truyền thống về việc Bimbisāra dâng khu vườn cho Saṅgha.

Tuy nhiên nếu muốn database thật chặt chẽ, nên viết:

“Veḷuvana được truyền thống Vinaya ghi nhận là một trong những ārāma sớm nhất, nổi tiếng với việc vua Bimbisāra dâng cho Đức Phật và Tăng đoàn.”

Nếu dùng:

“tịnh xá đầu tiên của Phật giáo”

nên hiểu theo truyền thống về ārāma được chính thức dâng cho Saṅgha, không nên tưởng tượng đó là “ngôi chùa xây đầu tiên” theo nghĩa kiến trúc hiện đại.

---

Vì sao Bimbisāra chọn nơi này?

Truyền thống Vinaya mô tả tiêu chuẩn của một nơi thích hợp cho Saṅgha theo hướng:

• không quá xa thành;

• không quá gần thành;

• thuận tiện đi lại;

• người muốn đến có thể đến;

• ban ngày không quá đông đúc;

• ban đêm yên tĩnh;

• thích hợp cho đời sống độc cư và thiền định.

Đây là một mô hình rất quan trọng về:

địa lý của ārāma Phật giáo sơ kỳ.

Veḷuvana vừa đủ gần Rājagaha để:

khất thực và tiếp xúc cư sĩ

nhưng cũng đủ tách khỏi đô thị để:

tu tập.

---

Kalandakanivāpa

Tên đầy đủ thường gặp:

Veḷuvana Kalandakanivāpa.

nivāpa có nghĩa liên quan đến:

thức ăn được rải/đặt cho động vật.

Do đó Kalandakanivāpa thường được dịch:

“chỗ nuôi dưỡng sóc”

hoặc:

“nơi cho sóc ăn.”

Các bản Việt của Nikāya thường dùng chính cách dịch này.

---

Câu chuyện nguồn gốc “nơi cho sóc ăn”

Các chú giải kể những câu chuyện giải thích tại sao sóc được cho ăn ở đây.

Một truyền thống kể một vị vua được sóc cảnh báo khỏi nguy hiểm, sau đó ra lệnh thường xuyên cung cấp thức ăn cho chúng.

Nhưng đây là:

chú giải/truyền thống giải thích địa danh

chứ không phải dữ kiện cần thiết để chứng minh Veḷuvana trong Nikāya.

Do đó nên phân tầng:

Nikāya: Kalandakanivāpa là địa danh thực sự được dùng.

Chú giải: giải thích nguồn gốc tên gọi bằng câu chuyện về sóc.

Không trộn hai cấp nguồn.

---

Veḷuvana xuất hiện rất nhiều trong Nikāya

Điểm mạnh của Veḷuvana không nằm ở một bài kinh duy nhất.

Đây là một:

canonical hub

– địa điểm xuất hiện lặp lại trong nhiều bộ kinh.

Ví dụ:

DN 31 – Sigālovāda Sutta

MN 61 – Ambalaṭṭhikarāhulovāda Sutta

SN 7.1 – Dhanañjānī

SN 7.3 – Asurindaka

SN 12.70 – Susīma

SN 22.49 – Soṇa

và nhiều bài khác đều sử dụng Veḷuvana/Kalandakanivāpa làm bối cảnh hoặc điểm xuất phát.

Do đó Veḷuvana nên được xếp:

địa danh cấp cao

trong hệ thống Nikāya.

---

DN 31 – Sigālovāda Sutta

Một trong những bài kinh nổi tiếng nhất liên hệ trực tiếp với Veḷuvana là:

DN 31 – Sigālovāda Sutta

(Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt).

Đức Phật đang trú:

Rājagaha → Veḷuvana → Kalandakanivāpa.

Buổi sáng Ngài đi vào Rājagaha khất thực.

Ngài thấy Sigālaka đang lễ sáu phương theo lời cha dặn.

Từ đó Đức Phật tái giải thích “sáu phương” theo các mối quan hệ xã hội và đạo đức.

---

Sáu phương trong DN 31

DN 31 trở thành một trong những bài kinh quan trọng nhất về:

đạo đức xã hội của cư sĩ.

Các phương được tái giải thích thành các quan hệ như:

• cha mẹ – con cái;

• thầy – trò;

• vợ – chồng;

• bạn bè;

• chủ – người làm;

• Sa-môn/Bà-la-môn – cư sĩ.

Do đó database:

Veḷuvana
→ DN 31
→ Sigālaka
→ sáu phương
→ đạo đức xã hội cư sĩ.

Nhưng cần chú ý:

cuộc gặp Sigālaka diễn ra khi Đức Phật đã rời Veḷuvana để đi về phía Rājagaha.

Vì vậy không nên đặt:

“Sigālaka lễ sáu phương bên trong Veḷuvana.”

---

MN 61 – giáo giới Rāhula

MN 61 – Ambalaṭṭhikarāhulovāda Sutta

cũng mở đầu:

Đức Phật trú tại Rājagaha, Veḷuvana, Kalandakanivāpa.

Nhưng Rāhula đang ở Ambalaṭṭhika.

Đức Phật từ Veḷuvana đi đến chỗ Rāhula.

Đây là một ví dụ rất quan trọng về cách gán địa điểm.

Không nên ghi:

MN 61 diễn ra hoàn toàn tại Veḷuvana.

Đúng hơn:

Veḷuvana = điểm xuất phát/cư trú của Đức Phật

→ Ambalaṭṭhika = nơi diễn ra cuộc giáo giới chính.

---

Giáo giới Rāhula

MN 61 nổi tiếng với lời dạy về:

sự chân thật

và:

quán xét hành động trước – trong – sau khi thực hiện.

Đức Phật dùng nhiều hình ảnh, trong đó có:

chậu nước

để giáo giới Rāhula về sự nguy hiểm của cố ý nói dối.

Database nên nối:

Veḷuvana
→ MN 61 (điểm xuất phát)

và:

Ambalaṭṭhika
→ MN 61 (địa điểm giáo giới).

---

SN 12.70 – Susīma

SN 12.70 đặt Đức Phật tại:

Rājagaha → Veḷuvana → Kalandakanivāpa.

Bài kinh kể về Susīma, trong bối cảnh Tăng đoàn đang nhận được sự kính trọng và cúng dường lớn, trong khi các nhóm du sĩ khác gặp khó khăn hơn.

Susīma cuối cùng đi vào Tăng đoàn với động cơ ban đầu không thanh tịnh, nhằm tìm hiểu giáo pháp.

Bài kinh phát triển thành một cuộc thảo luận quan trọng về:

tuệ giải thoát

và quan hệ giữa:

thấy pháp → ly tham → giải thoát.

Do đó:

Veḷuvana
→ Susīma
→ SN 12.70

là một relation đáng lưu.

---

SN 22.49 – Soṇa

SN 22.49 cũng trực tiếp đặt Đức Phật:

Rājagaha → Veḷuvana → Kalandakanivāpa.

Soṇa, con một gia chủ, đến gặp Đức Phật.

Nội dung liên quan đến việc quán:

sắc

thọ

tưởng

hành

thức

là vô thường, khổ và biến hoại.

Do đó Veḷuvana còn gắn trực tiếp với:

giáo pháp năm uẩn.

---

SN 7.1 – Dhanañjānī

SN 7.1 lại đặt Đức Phật ở:

Veḷuvana – Kalandakanivāpa.

Nữ Bà-la-môn Dhanañjānī có lòng tin đối với:

Phật – Pháp – Tăng.

Sự việc dẫn tới việc một Bà-la-môn thuộc dòng Bharadvāja tìm đến Đức Phật.

Đây là ví dụ khác cho thấy Veḷuvana không chỉ là nơi các Tỳ-kheo sinh hoạt.

Nó là một:

điểm tiếp xúc giữa Đức Phật với nhiều tầng lớp xã hội Rājagaha.

---

SN 7.3 – Asurindaka

SN 7.3 cũng mở đầu tại:

Rājagaha → Veḷuvana → Kalandakanivāpa.

Bà-la-môn Asurindaka Bhāradvāja đến gặp Đức Phật trong trạng thái tức giận và dùng lời lẽ xúc phạm.

Đức Phật ban đầu:

giữ im lặng.

Do đó Veḷuvana còn là bối cảnh cho nhiều cuộc tiếp xúc:

Phật giáo ↔ Bà-la-môn

chứ không chỉ các buổi thuyết pháp nội bộ.

---

Một trung tâm của Tăng đoàn tại Rājagaha

Qua số lượng kinh rất lớn có công thức:

Rājagahe Veḷuvane Kalandakanivāpe

có thể xem Veḷuvana là một trong những trung tâm hoạt động quan trọng nhất của Đức Phật và Saṅgha ở Magadha.

Trong database có thể đặt tag:

Major Buddhist residence

Canonical hub

Rājagaha monastic complex

Bimbisāra

Kalandakanivāpa.

---

Veḷuvana tiếp tục được sử dụng sau Parinibbāna

Một chi tiết rất quan trọng:

MN 108 – Gopaka Moggallāna Sutta

mở đầu khi Đức Phật đã nhập Niết-bàn không lâu.

Lúc ấy:

Ānanda vẫn trú tại Rājagaha, ở Veḷuvana, Kalandakanivāpa.

Điều này chứng minh giá trị của Veḷuvana không chấm dứt cùng cuộc đời Đức Phật.

Nó tiếp tục là:

trú xứ của Saṅgha thời kỳ đầu hậu Parinibbāna.

---

Quan hệ với các địa danh Rājagaha khác

Veḷuvana phải được phân biệt với:

Gijjhakūṭa

Núi Linh Thứu

Một trú xứ khác trong vùng Rājagaha.

Jīvakambavana

Vườn xoài của Jīvaka

Một ārāma/trú xứ khác.

Ambalaṭṭhika

Địa điểm gắn với MN 61.

Isigili

Một ngọn núi trong hệ thống Rājagaha.

Sattapaṇṇi Cave

Gắn với truyền thống kết tập lần thứ nhất sau Parinibbāna.

Không được nhập tất cả thành:

“Trúc Lâm.”

---

Ví dụ rất rõ: SN 35.86

SN 35.86 mở đầu Đức Phật tại:

Veḷuvana – Kalandakanivāpa

nhưng:

Sāriputta, Mahācunda và Channa ở Gijjhakūṭa.

Do đó một bài kinh có thể chứa nhiều node địa lý cùng lúc.

Database tốt nên ghi:

primary frame: Veḷuvana

và:

event location: Gijjhakūṭa

khi phù hợp.

---

Ví dụ khác: SN 4.23 Godhika

SN 4.23 mở đầu Đức Phật tại Veḷuvana.

Nhưng Godhika đang ở:

Kālasilā trên sườn Isigili.

Do đó không được gắn cái chết/sự kiện Godhika:

“tại Veḷuvana.”

Đây là nguyên tắc quan trọng khi tự động trích địa danh từ phần mở đầu kinh.

---

Veḷuvana ở đâu ngày nay?

Rājagaha cổ được nhận dạng rất chắc với:

Rajgir, Bihar, Ấn Độ.

Một địa điểm ngày nay tại Rajgir được truyền thống nhận dạng là:

Venu Van / Venuvana

và trở thành điểm hành hương Phật giáo.

Các nghiên cứu địa lý lịch sử cũng đặt Veḷuvana bên ngoài khu thành cổ Rājagṛha và sử dụng ghi chép của các nhà hành hương Trung Hoa để thử tái dựng vị trí.

Tuy nhiên phải phân biệt:

Veḷuvana trong kinh điển

với:

cảnh quan/khu hành hương Venu Van hiện đại.

---

Không được coi toàn bộ cảnh quan hiện nay là nguyên trạng thời Đức Phật

Đây là lưu ý đặc biệt quan trọng cho ảnh.

Nếu sử dụng ảnh thật hiện nay của:

Venu Van, Rajgir

phải ghi:

“Khu Venu Van tại Rajgir ngày nay – địa điểm truyền thống gắn với Veḷuvana.”

Không nên ghi:

“Trúc Lâm nguyên bản từ thời Đức Phật.”

Cảnh quan, hồ nước, lối đi, công trình và việc chỉnh trang hiện đại không thể mặc định có niên đại thế kỷ V TCN.

---

Kalandakanivāpa và hồ nước hiện đại

Không nên nhìn thấy một hồ nước trong khu Venu Van hiện nay rồi tự động kết luận:

“đây chính là Kalandakanivāpa.”

Kalandakanivāpa trong kinh là:

tên một khu vực/nơi cho sóc ăn.

Nhận dạng từng thành phần cụ thể của cảnh quan hiện đại cần chứng cứ riêng.

---

Khảo cổ và truyền thống hành hương

Đối với Veḷuvana, mức độ chắc chắn nên chia làm hai tầng:

RẤT CAO

Veḷuvana là một trú xứ thực sự trong truyền thống kinh điển tại Rājagaha.

RẤT CAO

Rājagaha cổ = khu vực Rajgir ngày nay.

CAO/TRUYỀN THỐNG ĐỊA LÝ

Khu vực Venu Van tại Rajgir hiện được nhận dạng và tôn kính như địa điểm Veḷuvana.

CẦN THẬN TRỌNG

Không phải mọi:

• hồ;

• nền gạch;

• cây tre;

• tượng;

• công trình;

hiện có đều có thể xác định là di vật thời Đức Phật.

---

Không nhầm với Veḷuvana ở Kosambī

Điểm này rất quan trọng vì database của chúng ta đã gặp một:

Veḷuvana tại Kosambī

trong MN 124 – Bakkula Sutta.

Do đó:

Veḷuvana – Rājagaha

≠

Veḷuvana – Kosambī.

Tên Veḷuvana có nghĩa khá chung là:

rừng/vườn tre

nên hoàn toàn có thể xuất hiện ở nhiều địa phương.

Record hiện tại phải định danh:

Veḷuvana (Rājagaha)

để tránh merge sai.

---

Mạng database đề nghị

Địa lý

Magadha
↓
Rājagaha
↓
Veḷuvana
↓
Kalandakanivāpa

---

Người bảo trợ

Bimbisāra
↓
Veḷuvana
↓
Buddha / Saṅgha

---

Một số kinh tiêu biểu

Veḷuvana
├─ DN 31 – Sigālovāda
├─ MN 61 – Ambalaṭṭhikarāhulovāda [điểm xuất phát]
├─ SN 7.1 – Dhanañjānī
├─ SN 7.3 – Asurindaka
├─ SN 12.70 – Susīma
├─ SN 22.49 – Soṇa
└─ nhiều bài kinh khác.

---

Sau Parinibbāna

Veḷuvana
→ Ānanda
→ MN 108
→ early post-Parinibbāna Saṅgha.

---

Các relation đặc biệt

Veḷuvana
↔ Rājagaha

Veḷuvana
→ Kalandakanivāpa

Veḷuvana
← Bimbisāra

Veḷuvana
↔ Saṅgha

Veḷuvana
↔ Gijjhakūṭa

Veḷuvana
↔ Jīvakambavana

Veḷuvana
↔ Ambalaṭṭhika

nhưng các địa điểm cuối:

không phải bộ phận của Veḷuvana chỉ vì cùng xuất hiện trong kinh tại Rājagaha.

---

Những điều cần tránh

Không đồng nhất:

Veḷuvana = toàn bộ Rājagaha.

Không đồng nhất:

Veḷuvana = Gijjhakūṭa.

Không đồng nhất:

Veḷuvana = Jīvakambavana.

Không đồng nhất:

Veḷuvana Rājagaha = Veḷuvana Kosambī.

Không biến:

Kalandakanivāpa

thành một thành phố riêng.

Không mặc định mọi bài kinh mở đầu:

“Đức Phật trú tại Veḷuvana”

đều có toàn bộ sự kiện xảy ra trong Veḷuvana.

MN 61 là ví dụ rõ: Đức Phật từ Veḷuvana đi đến Ambalaṭṭhika.

Không dựng Veḷuvana như một đại tự viện bằng đá kiểu Nālandā.

Không coi kiến trúc Venu Van hiện nay là nguyên trạng thời Đức Phật.

Không dùng một bức ảnh hồ hiện đại rồi ghi chắc chắn:

“Kalandakanivāpa thời Đức Phật.”

Không kể chuyện nguồn gốc sóc từ chú giải như thể đó là thông tin trực tiếp trong Nikāya.

---

Tên record đề nghị

Tên hiện tại:

Veḷuvana (Trúc Lâm Tịnh Xá)

có thể giữ vì dễ nhận diện.

Nếu chuẩn hóa học thuật hơn, tôi đề nghị:

Veḷuvana (Trúc Lâm) – Rājagaha

và alias:

Trúc Lâm Tịnh Xá
Veluvana
Veṇuvana
Venuvana
Bamboo Grove

Lợi ích của thêm Rājagaha là tránh nhầm với Veḷuvana tại Kosambī.

---

Mô tả ngắn đề nghị

“Veḷuvana (Trúc Lâm) là một ārāma/trú xứ quan trọng của Đức Phật và Tăng đoàn tại Rājagaha, kinh đô Magadha. Kinh điển Pāli thường dùng công thức ‘Rājagaha – Veḷuvana – Kalandakanivāpa’, trong đó Kalandakanivāpa là khu vực được gọi là nơi nuôi hoặc cho sóc ăn. Truyền thống Vinaya gắn Veḷuvana với vua Bimbisāra và việc dâng khu vườn cho Đức Phật cùng Saṅgha, khiến nơi đây trở thành một trong những ārāma sớm và quan trọng nhất của Phật giáo. Nhiều bài kinh thuộc Dīgha, Majjhima, Saṃyutta và Aṅguttara Nikāya lấy Veḷuvana làm bối cảnh, trong đó có DN 31, SN 12.70 và nhiều kinh khác. Veḷuvana cần được phân biệt với Gijjhakūṭa, Jīvakambavana và Veḷuvana tại Kosambī. Khu Venu Van tại Rajgir ngày nay được truyền thống gắn với địa danh cổ này, nhưng cảnh quan và các công trình hiện đại không nên mặc định là di tích nguyên trạng từ thời Đức Phật.”

Dữ liệu đề nghị

Tên chuẩn: Veḷuvana
Sanskrit: Veṇuvana
Tên Việt: Trúc Lâm / Trúc Lâm Tịnh Xá
Loại: ārāma / grove / monastic residence
Parent: Rājagaha
Kingdom: Magadha
Sub-place: Kalandakanivāpa
Người bảo trợ: Bimbisāra
Đối tượng: Buddha, Saṅgha
Kinh tiêu biểu: DN 31, MN 61, SN 7.1, SN 7.3, SN 12.70, SN 22.49 và nhiều kinh khác
Post-Parinibbāna: Ānanda tại Veḷuvana trong MN 108
Modern region: Rajgir, Bihar, India
Modern identification: Venu Van/Veṇuvana truyền thống tại Rajgir
Không đồng nhất với: Gijjhakūṭa, Jīvakambavana, Ambalaṭṭhika, Veḷuvana tại Kosambī.

Mức độ chắc chắn

RẤT CAO – KINH ĐIỂN: Veḷuvana–Kalandakanivāpa tại Rājagaha xuất hiện trực tiếp và lặp lại trong nhiều Nikāya.

RẤT CAO – CẤU TRÚC ĐỊA LÝ: Rājagaha → Veḷuvana → Kalandakanivāpa là cấu trúc nên dùng cho database. DN 31 và nhiều kinh khác trực tiếp xác nhận Veḷuvana là trú xứ của Đức Phật trong vùng Rājagaha.

RẤT CAO – TẦM QUAN TRỌNG: số lượng lớn kinh lấy Veḷuvana làm bối cảnh cho thấy đây là một trung tâm hoạt động lớn của Đức Phật và Saṅgha ở Rājagaha.

RẤT CAO – HẬU PARINIBBĀNA: MN 108 trực tiếp ghi Ānanda vẫn trú tại Veḷuvana–Kalandakanivāpa sau khi Đức Phật nhập Niết-bàn không lâu.

TRUYỀN THỐNG VINAYA – BẢO TRỢ: việc vua Bimbisāra dâng Veḷuvana cho Đức Phật và Saṅgha là truyền thống căn bản về lịch sử Veḷuvana; nên trình bày theo tầng nguồn Vinaya, không cần thêm các chi tiết trang trí từ chú giải nếu không có nguồn.

TRUYỀN THỐNG/CHÚ GIẢI – KALANDAKANIVĀPA: các câu chuyện giải thích vì sao sóc được cho ăn ở đây thuộc tầng chú giải/truyền thống, không phải dữ kiện địa lý trực tiếp của Nikāya.

CAO – ĐỊA LÝ HIỆN ĐẠI: Rājagaha cổ được nhận dạng với Rajgir; truyền thống hành hương xác định một khu Venu Van tại đây. Các nghiên cứu lịch sử cũng đã thử tái dựng vị trí Veḷuvana từ văn bản và ghi chép hành hương cổ.

CẦN THẬN TRỌNG – CẢNH QUAN/DI TÍCH: không nên tuyên bố từng hồ, nền gạch, cây tre hoặc công trình tại Venu Van hiện nay là nguyên trạng từ thời Đức Phật nếu không có chứng cứ khảo cổ riêng.