Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Đừng nhầm lẫn với Tôn Tẫn.

Tôn Vũ
Tôn Tử, tranh vẽ thời nhà Minh
Sinh	544 TCN Lạc An, nước Tề
Mất	470 TCN Nước Ngô
Nghề nghiệp	Tướng lĩnh và binh lược gia
Giai đoạn sáng tác	Xuân Thu-Chiến Quốc
Chủ đề	Chiến thuật - binh pháp
Tác phẩm nổi bật	Binh pháp Tôn Tử

Tôn Vũ (545 TCN - 470 TCN) (giản thể: 孙武; phồn thể: 孫武; bính âm: Sūn Wǔ) tên chữ là Trường Khanh, là một danh tướng kiệt xuất của nước Ngô ở cuối thời Xuân Thu, nhờ cuốn binh thư của mình mà được tôn là Tôn Tử, lại bởi hoạt động chủ yếu ở nước Ngô, nên được gọi là Ngô Tôn Tử để phân biệt với Tôn Tẫn (Tề Tôn Tử là người nước Tề ở thời Chiến Quốc). Ông là một trong Mười vị thánh trong lịch sử Trung Quốc.

Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]

Một nghiên cứu gần đây cho rằng, tổ tiên Tôn Vũ là Vĩ Ngao (tự Tôn Thúc), người làng Bạch Thổ^[1], bên hồ Hải Tử thuộc Dĩnh Đô^[2]. Đời Sở Trang Vương, được phong làm lệnh doãn (令尹). Sau khi ông mất, theo lời khuyên của lệnh doãn Ưu Mạnh, vua Sở Trang vương phong 400 hộ của đất Tẩm Khâu^[3] , cho người con của Ngao để thờ phụng ông. Vài năm sau đó, trong nước xảy ra nội loạn, các hoàng thân tranh giành quyền lực, cộng thêm sự lớn mạnh của các nước chư hầu phía Đông như Ngô, Việt đã mang quân tấn công vào lãnh thổ Sở, chiếm được nhiều đất đai của Sở. Gia tộc họ Vĩ vì không muốn sống trong loạn binh đao, nên đã tị nạn đến đất Lạc An nước Tề (nay là Huệ Dân, tỉnh Sơn Đông), đổi sang họ Tôn để ghi nhớ quê hương gốc tổ ở Tôn Gia sơn. Tôn Vũ có ông tổ là công tử Trần Hoàn người nước Trần chạy nạn sang Tề năm 672 TCN và được phong chức Công Chính Lệnh. Từ đó Trần Hoàn đổi sang họ Điền và gây dựng lên một dòng tộc hưng thịnh, đời nào cũng có chức Khanh đại phu. Cho đến thời Chiến Quốc đã lên ngôi Tề Vương(404TCN). Gia tộc họ Điền còn có Điền Nhương Thư, thuộc chi khác, lớn tuổi hơn Tôn Vũ và làm đến Đại Tư Mã. Một bi kịch lớn trong gia tộc đã khiến ông phải bỏ Tề sang Ngô khi ông khoảng hơn 30 tuổi.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Tôn Vũ tên chữ là Trường Khanh, sinh năm 545 TCN, tức năm Chu Linh Vương thứ 27, Tề Cảnh Công năm thứ 3 ngày 28 tháng 8, người Lạc An nước Tề.^[4] Vì nổi loạn nên gia đình phải chạy đến La Phù Sơn ở ngoại thành Cô Tô là kinh đô của nước Ngô, cầy cấy dệt cửi để sinh sống, ông để tâm nghiên cứu binh pháp. Thời gian này Tôn Vũ với Ngũ Tử Tư (trọng thần nước Ngô) kết thành mối quan hệ bằng hữu gắn bó. Ngũ Tử Tư liền tiến cử Tôn Vũ với Ngô vương. Tôn Vũ dâng 13 chương binh pháp lên Ngô vương là Hạp Lư, được Ngô vương rất tán thưởng, Tôn Vũ dùng ngay các cung nữ để diễn tập binh pháp, chém mỹ nhân để thị uy, khiến Ngô vương rất nể vì, lệnh cho làm thượng tướng quân, rồi phong làm quân sư. Tôn Vũ sau đó cùng với Ngũ Tử Tư trợ giúp Ngô vương cải cách chính sự, tăng cường quốc lực.^[5] Tư Mã Thiên viết trong Sử Ký: Hạp Lư biết Tôn Tử có tài dùng binh và cho Tôn Tử làm tướng. Phía tây quân Ngô phá nước Sở mạnh, đi vào đất Sính; phía bắc uy hiếp nước Tề, nước Tấn, nổi tiếng ở chư hầu, Tôn Tử có công ở đấy.^[6] Tuy nhiên có mấy vấn đề luôn gây ra sự tranh cãi kịch liệt từ trước đến nay; Tôn Vũ sinh vào năm nào, rốt cuộc Tôn Vũ đã thân chinh chỉ huy bao nhiêu trận đánh. Vừa qua giới nghiên cứu lịch sử cổ đại Trung Quốc khi đã nghiên cứu, đối chiếu, tổng hợp, so sánh từ các sử liệu: Ngô Việt Xuân Thu, Việt sắc thư, Tả truyện, Sử ký... đã đưa ra kết luận: Trong sự nghiệp quân sự của mình, Tôn Vũ trực tiếp chỉ huy năm trận đánh và chính năm trận chiến "để đời" này đã góp phần đưa tên tuổi của ông bất hủ cùng thời gian ^[7].

Lần chỉ huy thứ nhất[sửa | sửa mã nguồn]

Tháng 12 năm 512 TCN, khi đó Ngô vương là Hạp Lư ra lệnh cho Tôn Vũ chỉ huy quân tiêu diệt hai nước nhỏ là nước Chung Ly và nước Từ. Trong lần cầm quân đầu tiên này, Tôn Vũ đã xuất sắc hạ gọn hai nước trên đồng thời thừa thắng chiếm được đất Thư thuộc nước Sở, lập công lớn, được Ngô vương ban thưởng.

Lần chỉ huy thứ hai[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 511 TCN, Tôn Vũ lại thống lĩnh ba quân cùng Ngũ Tử Tư, Bá Hi đi chinh phạt nước Sở bởi lý do "Sở vương từ chối không chịu trao thanh bảo kiếm Trạm Lư cho Ngô vương Hạp Lư". Dưới quyền chỉ huy của Tôn Vũ quân Ngô đánh hai trận thắng cả hai, chiếm được hai xứ Lục và Tiềm thuộc đất Sở.

Lần chỉ huy thứ ba[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 510 TCN, lúc này giữa nước Ngô và nước Việt lần đầu tiên xảy ra cuộc chiến tranh quy mô lớn mà sử sách còn ghi lại đó là cuộc "Đại chiến Huề – Lý". Trong cuộc chiến này lần đầu tiên Tôn Vũ đưa ra cách dụng binh Quý hồ tinh bất quý hồ đa trong đánh trận, do vậy chỉ với ba vạn quân với phép dụng binh tài tình của mình, Tôn Vũ đã đánh bại 16 vạn quân nước Việt.

Lần chỉ huy thứ tư[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 509 TCN xảy ra cuộc Đại chiến Dự Chương giữa nước Ngô và nước Sở. Khi đó vua Sở sai con trai là công tử Tử Thường và công tử Tử Phàm dẫn đại quân tiến đánh nước Ngô, nhằm báo thù nỗi nhục mất đất năm xưa. Một lần nữa Ngô vương Hạp Lư lại giao cho Tôn Vũ cầm quân chống giặc. Lần này Tôn Vũ khôn khéo vòng tránh đội quân chủ lực của công tử Tử Thường; dùng lối đánh vu hồi tập kích doanh trại bắt sống công tử Tử Phàm, quân Sở từ thế mạnh, chuyển sang yếu cầm cự chưa đầy một tháng phải rút chạy về nước.

Lần chỉ huy thứ năm[sửa | sửa mã nguồn]

Hai nước Ngô - Sở một lần nữa xảy ra chiến tranh vào ngày 18 tháng 11 năm 506 TCN sử sách gọi đây là cuộc chiến Bách Cử. Đây là cuộc chiến lớn nhất trong lịch sử hai nước. Lần này quân Sở huy động 25 vạn quân tiến đánh nước Ngô, khí thế báo thù rất sôi sục. Theo kế của Tôn Vũ và Ngũ Tử Tư, vua Ngô bí mật liên kết với hai nước nhỏ là Đường và Sái làm thành liên minh chống Sở. Khi tác chiến, Tôn Vũ triệt để lợi dụng địa hình thuận lợi của hai nước đồng minh để triển khai chiến thuật "Khống chế chính diện", "Tập kích vu hồi mạn sườn" của mình. Sau năm lần giao chiến với quân Sở, Tôn Vũ đều giành thắng lợi. Cuối cùng 3 vạn quân Ngô đã phá tan 25 vạn quân Sở buộc Sở vương phải tháo chạy.^[8][9]

Cuối đời[sửa | sửa mã nguồn]

Với năm trận đánh "để đời" này, uy danh và tài thao lược quân sự của Tôn Vũ lừng lẫy khắp thiên hạ. Nhưng sau khi lập được công lao ông không muốn làm quan, cố tình về núi làm dân thường, mai danh ẩn tích, không rõ kết cục. Cuốn sách Việt tuyệt thư nói rằng: ở mười dặm ngoài thành Cô Tô có mộ Tôn Vũ, thực giả ra sao cũng khó xác định. Cuối đời Tôn Tử viết lại binh pháp của mình, hoàn thiện những điều mà 13 cuốn binh pháp còn thiếu thành 82 quyển và 9 trận đồ hình. Ngô vương Phù Sai muốn chiếm đoạt làm của riêng nhưng Tôn Vũ không muốn tâm huyết cả đời của mình rơi vào tay những kẻ không hiểu và không vận dụng được cho việc trị nước nên quyết định đốt hết 82 quyển binh pháp và 9 trận đồ. Chỉ khi sau này cùng Vương Hủ chu du thiên hạ ông mới viết lại một lần nữa nhưng lúc này ông đã quy ẩn thâm sơn, tung tích 82 quyển binh pháp và 9 trận đồ cũng thất truyền.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

1. ^ Còn gọi là núi Tôn Gia, nay là phụ cận núi Vũ Đài. Núi Vũ Đài cách khu Phù Lăng, Trùng Khánh 12 km về phía đông
2. ^ Nay là quận Sa Thị, địa cấp thị Kinh Châu, Hồ Bắc
3. ^ Nay là Cố Thủy, Hà Nam
4. ^ Tào Nghiêu Đức, Truyện Tôn Tử, Nhà xuất bản Hà Nội, 2001, trang 26
5. ^ Đức Thành, Binh pháp Tôn Tử, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin, 2006, trang 608
6. ^ Tư Mã Thiên, Sử ký, Nhà xuất bản Văn học, 1971, trang 321
7. ^ Đức Thành SĐD, trang 608
8. ^ Đức Thành, SĐD, trang 610
9. ^ Trong Mã Nhất Phu, SĐD, trang 9 nói quân Sở có 20 vạn

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

• Mười nguyên lý trong Tôn Tử Binh Pháp ứng dụng vào cuộc sống. DDH. Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, 1996.
• Tôn Ngô Binh pháp. Lê Xuân Mai. Nhà xuất bản Thanh Hoá, 1996.
• Tôn Tử, thiên tài quân sự. Trương Diên Hồng. Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, 1999.
• Tôn Tẫn binh pháp
• Tôn Tử binh pháp
• Tam thập lục kế
• Tôn Tẫn
• Ngũ Tử Tư

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Wikisource có các tác phẩm gốc nói đến hoặc của: Tôn Vũ

•  Phương tiện liên quan tới Sunzi tại Wikimedia Commons

Xuất hiện trong các kinh A Hàm