Dīgha Nikāya
Sutta 2
Adapted from the digital version of the Sri Lanka Buddha Jayanti Tripitaka Series
[1][pts][than] Evaṃ me sutaṃ.|| ||
Ekaṃ samayaṃ Bhagavā Rājagahe viharati|| Jīvakassa komāra-bhaccassa Amba-vane,|| mahatā bhikkhu-saṅghena saddhiṃ aḍḍha-teḷasehi bhikkhu-satehi.|| ||
Tena kho pana samayena rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto tadahu’posathe paṇṇarase Komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā rājāmacca-parivuto upari-pāsāda-vara-gato nisinno hoti.|| ||
Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto tadahu’posathe udānaṃ udānesi:|| ||
Ramaṇīyā vata bho dosinā ratti,|| abhirūpā vata bho dosinā ratti,|| dassanīyā vata bho dosinā ratti,|| pāsādikā vata bho dosinā ratti,|| lakkhaññā vata bho dosinā ratti.|| ||
Kaṃ nu kh’ajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā payirupāseyyāma,|| yaṃ no payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti?|| ||
[2.] Evaṃ vutte aññataro rājāmacco rājānaṃ Māgadhaṃ Ajātasattuṃ Vedehi-puttaṃ etad avoca:|| ||
Ayaṃ deva Pūraṇo Kassapo saṅghī c’eva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthaṃkaro sādhu-sammato bahu-janassa rattaññū cira-pabba-jito addhagato vayo anuppatto.|| ||
Taṃ devo Pūraṇaṃ Kassapaṃ payirupāsatu,|| app’eva nāma devassa Pūraṇaṃ Kassapaṃ payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti.|| ||
Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto tuṇhī ahosi.|| ||
[3.] Aññataro pi kho rājāmacco rājānaṃ Māgadhaṃ Ajātasattuṃ Vedehi-puttaṃ etad avoca:|| ||
Ayaṃ deva [48] Makkhalī-Gosālo saṅghī c’eva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthaṃkaro sādhu-sammato bahu-janassa rattaññū cira-pabba-jito addhagato vayo anuppatto.|| ||
Taṃ devo Makkhaliṃ Gosālaṃ payirupāsatu,|| app’eva nāma devassa Makkhaliṃ Gosālaṃ payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti.|| ||
Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto tuṇhī ahosi.|| ||
[4.] Aññataro pi kho rājāmacco rājānaṃ Māgadhaṃ Ajātasattuṃ Vedehi-puttaṃ etad avoca:|| ||
Ayaṃ deva Ajito Kesa-kambalo saṅghī c’eva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthaṃkaro sādhu-sammato bahu-janassa rattaññū cira-pabba-jito addhagato vayo anuppatto.|| ||
Taṃ devo Ajitaṃ Kesa-kambalaṃ payirupāsatu|| app’eva nāma devassa Ajitaṃ Kesa-kambalaṃ payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti.|| ||
Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-puttaṃ tuṇhī ahosi.|| ||
[5.] Aññataro pi kho rājāmacco rājānaṃ Māgadhaṃ Ajātasattuṃ Vedehi-puttaṃ etad avoca:|| ||
Ayaṃ deva Pakudho Kaccāyano saṅghī c’eva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthaṃkaro sādhu-sammato bahu-janassa rattaññū cira-pabba-jito addhagato vayo anuppatto.|| ||
Taṃ devo Pakudhaṃ Kaccāyanaṃ payirupāsatu,|| app’eva nāma devassa Pakudhaṃ Kaccāyanaṃ payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti.|| ||
Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-puttaṃ tuṇhī ahosi.|| ||
[6.] Aññataro pi kho rājāmacco rājānaṃ Māgadhaṃ Ajātasattuṃ Vedehi-puttaṃ etad avoca:|| ||
Ayaṃ deva Sañjayo Beḷaṭṭhi-putto saṅghī c’eva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthaṃkaro sādhu-sammato bahu-janassa rattaññū cira-pabba-jito addhagato vayo anuppatto.|| ||
Taṃ devo Sañjayaṃ Beḷaṭṭhi-puttaṃ payirupāsatu,|| app’eva nāma devassa Sañjayaṃ Beḷaṭṭhi-puttaṃ payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti.|| ||
Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-puttaṃ tuṇhī ahosi.|| ||
[7.] Aññataro pi kho rājāmacco rājānaṃ Māgadhaṃ Ajātasattuṃ Vedehi-puttaṃ etad avoca:|| ||
Ayaṃ deva [49] Nigaṇṭho Nāta-putto saṅghī c’eva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthaṃkaro sādhu-sammato bahu-janassa rattaññū cira-pabba-jito addhagato vayo anuppatto.|| ||
Taṃ devo Nigaṇṭhaṃ Nāta-puttaṃ payirupāsatu|| app’eva nāma devassa Nigaṇṭhaṃ Nāta-puttaṃ payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti.|| ||
Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-puttaṃ tuṇhī ahosi.|| ||
[8.] Tena kho pana samayena Jīvako Komārabhacco rañño Māgadhassa Ajātasattussa Vedehi-puttassa avidūre tuṇhī-bhūto nisinno hoti.|| ||
Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto Jīvakaṃ Komārabhaccaṃ etad avoca:|| ||
Tvaṃ pana samma Jīvaka kiṃ tuṇhī ti?|| ||
Ayaṃ deva Bhagavā arahaṃ Sammā Sambuddho amhākaṃ Amba-vane viharati,|| mahatā bhikkhu-saṅghena saddhiṃ aḍḍha-teḷasehi bhikkhu-satehi.|| ||
Taṃ kho pana Bhagavantaṃ Gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kitti-saddo abbhu-g-gato:|| ||
Iti pi so Bhagavā arahaṃ Sammā Sambuddho vijjā-caraṇa-sampanno Sugato loka-vidū anuttaro purisa-damma-sārathī,|| Satthā deva-manussānaṃ Buddho Bhagavā ti.|| ||
Taṃ devo Bhagavantaṃ payirupāsatu,|| app’eva nāma devassa Bhagavantaṃ payirupāsato cittaṃ pasīdeyyā ti.|| ||
Tena hi samma Jīvaka hatthi-yānāni kappāpehī ti.|| ||
[9.] Evaṃ devā ti kho Jīvako Komārabhacco rañño Māgadhassa Ajātasattussa Vedehi-puttassa paṭi-s-sutvā pañca-mattāni hatthinikā-satāni kappāpetvā,|| rañño ca ārohanīyaṃ nāgaṃ,|| rañño Māgadhassa Ajātasattussa Vedehi-puttassa paṭivedesi:|| ||
Kappitāni kho te deva hatthi-yānāni yassa dāni kālaṃ maññasī ti.|| ||
Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto pañcasu hatthinikā-satesu paccekā itthiyo āropetvā ārohaṇīyaṃ nāgaṃ abhirūhitvā,|| ukkāsu dhāriyāmānāsu Rājagahamhā niyyāsi mahacca rājānubhāvena,|| yena Jīvakassa Komārabhaccassa Amba-vanaṃ tena pāyāsi.|| ||
[10.] Atha kho rañño Māgadhassa Ajātasattussa Vedehi-puttassa avidūre Amba-vanassa ahu-d’eva bhayaṃ,|| ahu chambhitattaṃ,|| ahu lomahaṃso.|| ||
Atha kho rājā Māgadho [50] Ajātasattu Vedehi-putto bhīto saṃviggo loma-haṭṭha-jāto Jīvakaṃ Komārabhaccaṃ etad avoca:|| ||
Kacci maṃ samma Jīvaka na vañcesi?|| ||
Kacci maṃ samma Jīvaka na palambhesi?|| ||
Kacci maṃ samma Jīvaka na paccatthikānaṃ desi?|| ||
Kathaṃ hi nāma tāva mahato bhikkhu-saṅghassa aḍḍha-teḷasānaṃ bhikkhu-satānaṃ n’eva khipita-saddo bhavissati na ukkāsita-saddo na nigghoso ti?|| ||
Mā bhāyi mahā-rāja na taṃ deva vañcemi.|| ||
Na taṃ deva palambhemi,|| na taṃ deva paccatthikānaṃ demi.|| ||
Abhi-k-kama mahā-rāja.|| ||
Abhi-k-kama mahā-rāja.|| ||
Ete maṇḍala-māḷe dīpā jhāyantī ti.|| ||
[11.] Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto yāvatikā nāgassa bhūmi nāgena gantvā,|| nāgā paccorohitvā pattiko va yena maṇḍala-māḷassa dvāraṃ ten’upasaṅkami.|| ||
Upasaṅkamitvā Jīvakaṃ Komārabhaccaṃ etad avoca:|| ||
Kahaṃ pana samma Jīvaka Bhagavā ti?|| ||
Eso mahā-rāja Bhagavā.|| ||
Eso mahā-rāja Bhagavā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisinno purakkhato bhikkhu-saṅghassā ti.|| ||
[12.] Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto yena Bhagavā ten’upasaṅkami.|| ||
Upasaṅkamitvā eka-m-antaṃ aṭṭhāsi.|| ||
Eka-m-antaṃ ṭhito kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto tuṇhī-bhūtaṃ tuṇhī-bhūtaṃ bhikkhu-saṅghaṃ anuviloketvā rahadam iva vi-p-pasannaṃ,|| udānaṃ udānesi:|| ||
Iminā me upasamena Udāyi-bhaddo kumāro samannāgato hotu,|| yen’etarahi upasamena bhikkhu-saṅgho samannāgato ti.|| ||
Āgamā kho tvaṃ mahā-rāja yathā pemaṃ ti.|| ||
Piyo me bhante Udāyi-bhaddo kumāro.|| ||
Iminā me bhante upasamena Udāyi-bhaddo kumāro samannāgato hotu,|| yen’etarahi upasamena bhikkhu-saṅgho samannāgato ti.|| ||
[13.] Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto Bhagavantaṃ abhivādetvā bhikkhu-saṅghassa añjaliṃ [51] paṇāmetvā eka-m-antaṃ nisīdi.|| ||
Eka-m-antaṃ nisinno kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto Bhagavantaṃ etad avoca:|| ||
Puccheyyām ahaṃ bhante Bhagavantaṃ kiñci’d’eva desaṃ,|| sace me Bhagavā okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā ti.|| ||
Puccha mahā-rāja yadākaṅkhasī ti.|| ||
[14.] Yathā nu kho imāni bhante puthu-sippāyatanāni|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu kho bhante evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti.|| ||
[15.] “Abhijānāsi no tvaṃ mahā-rāja imaṃ pañhaṃ pañhaṃ aññe samaṇa-brāhmaṇe pucchitā ti?|| ||
Abhijānām ahaṃ bhante imaṃ pañhaṃ aññe samaṇa-brāhmaṇe pucchitā ti.|| ||
Yathā kathaṃ pana te mahā-rāja vyākaṃsu,|| sace te agaru,|| bhāsassū ti.|| ||
Na kho me bhante garu yatth’assa Bhagavā vā nisinno Bhagavanta-rūpā vā ti.|| ||
[52] Tena hi, mahā-rāja, bhāsassū ti.|| ||
[16.] Ekam idāhaṃ bhante samayaṃ yena Pūraṇo Kassapo ten’upasaṅkamiṃ.|| ||
Upasaṅkamitvā Pūraṇena Kassapena saddhiṃ sammodiṃ.|| ||
Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vīti-sāretvā eka-m-antaṃ nisīdiṃ.|| ||
Eka-m-antaṃ nisinno kho ahaṃ bhante Pūraṇaṃ Kassapaṃ etad avoca:|| ||
Yathā nu kho imāni bho Kassapa puthu-sippāyatanāni|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu kho Kassapa evam evaṃ diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti?|| ||
[17.] Evaṃ vutte bhante Pūraṇo Kassapo maṃ etad avoca:|| ||
Karoto kho mahā-rāja kārayato chindato chedāpayato pacato pācayato socayato kilamayato phandato phandāpayato pāṇam atimāpayato adinnaṃ ādiyato sandhiṃ chindato nillopaṃ harato ekāgārikaṃ karoto paripanthe tiṭṭhato paradāraṃ gacchato musā bhaṇato,|| karoto na karīyati pāpaṃ.|| ||
Khura-pariyantena ce pi cakkena yo imissā paṭhaviyā pāṇe eka-maṃsa-khalaṃ eka-maṃsa-puñjaṃ kareyya,|| n’atthi tato-nidānaṃ pāpaṃ,|| n’atthi pāpassa āgamo.|| ||
Dakkhiṇañ ce pi Gaṅgāya-tīraṃ āgaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pācento,|| n’atthi tato nidānaṃ pāpaṃ,|| n’atthi pāpassa āgamo.|| ||
Uttarañ ce pi Gaṅgāya-tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento yajanto yajāpento,|| n’atthi tato nidānaṃ puññaṃ,|| n’atthi puññassa āgamo.|| ||
[53] Dānena damena saṃyamena sacca-vajjena n’atthi puññaṃ,|| n’atthi puññassa āgamo ti.|| ||
[18.] Itthaṃ kho me bhante Pūraṇo Kassapo sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno akiriyaṃ vyākāsi.|| ||
Seyyathā pi bhante ambaṃ vā puṭṭho labujaṃ vyākareyya,|| labujaṃ vā puṭṭho ambaṃ vyākareyya,|| evam eva kho bhante Pūraṇo Kassapo sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno akiriyaṃ vyākāsi.|| ||
Tassa mayhaṃ etad ahosi:|| ||
Kathaṃ hi nāma mādiso samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vijite vasantaṃ apasādetabbaṃ maññeyyā ti?|| ||
So kho ahaṃ bhante Pūraṇassa Kassapassa bhāsitaṃ n’eva abhinandiṃ na paṭikkosiṃ.|| ||
Anabhinan’ditvā a-p-paṭikkositvā anatta-mano anatta-mana-vācaṃ anicchāretvā tam eva vācaṃ anuggaṇhanto anikujjanto uṭṭhāy’āsanā pakkāmiṃ.|| ||
[19.] Ekam idāhaṃ bhante samayaṃ yena Makkhalī-Gosālo ten’upasaṅkamiṃ.|| ||
Upasaṃkamitvā Makkhalinā-Gosālena saddhiṃ sammodiṃ.|| ||
Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇiyaṃ vīti-sāretvā eka-m-antaṃ nisīdiṃ.|| ||
Eka-m-antaṃ nisinno kho ahaṃ bhante Makkhaliṃ Gosālaṃ etad avocaṃ:|| ||
Yathā nu kho imāni, bho Gosāla,|| puthu-sippāyatanāni|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu kho bhante evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti?|| ||
[20.] Evaṃ vutte bhante Makkhali Gosālo maṃ etad avoca:|| ||
N’atthi mahā-rāja hetu|| n’atthi paccayo sattāṇaṃ saṅkilesāya.|| ||
Ahetu-a-p-paccayā sattā saṃkilissanti.|| ||
N’atthi hetu|| n’atthi paccayo sattāṇaṃ visuddhiyā.|| ||
Ahetu a-p-paccayā sattā visujjhanti.|| ||
N’atthi atta-kāre|| n’atthi para-kāre|| n’atthi purisa-kāre|| n’atthi balaṃ|| n’atthi viriyaṃ|| n’atthi purisa-thāmo|| n’atthi purisa-parakkamo.|| ||
Sabbe sattā|| sabbe pāṇā|| sabbe bhūtā|| sabbe jīvā avasā abalā aviriyā niyati-saṅgati-bhāva-pariṇatā chass’evābhijātisu sukha-dukkhaṃ paṭisaṃvedenti.|| ||
Cuddasa [54] kho pan’imāni yoni-pamukha-sata-sahassāni saṭṭhiñ ca satāni|| cha ca satāni,|| pañca ca kammuno satāni,|| pañca ca kammāni,|| tīṇi ca kammāni,|| kamme ca aḍḍha-kamme ca,|| dvaṭṭhi paṭipadā,|| dvaṭṭh’antara-kappā,|| chaḷabhijātiyo,|| aṭṭha purisa-bhūmiyo,|| ekūna-paññāsa ājīva-sate,|| ekūna-paññāsa paribbājaka-sate,|| ekūna-paññāsa nāgāvāsa-sate,|| vīse indriya-sate,|| tiṃsa Niraya-sate,|| chattiṃsa rajo-dhātuyo,|| satta saññī-gabbhā,|| satta asaññī-gabbhā,|| satta Ngaṇṭhi-gabbhā,|| satta devā,|| satta mānusā,|| satta pesācā,|| satta sarā,|| satta paṭuvā,|| satta pavuṭā-satāni,|| satta papātā,|| satta papāta-satāni,|| satta supinā,|| satta supina-satāni,|| cūllāsīti mahā-kappuno sata-sahassāni yāni bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhass’antaṃ karissanti.|| ||
Tattha n’atthi:|| imin-ā-haṃ sīlena vā|| vatena vā|| tapena vā|| brahma-cariyena vā|| aparipakkaṃ vā kammaṃ paripācessāmi,|| paripakkaṃ vā kammaṃ phussa phussa vyantī-karissāmī ti.|| ||
H’evaṃ n’atthi doṇa-mite sukha-dukkhe pariyanta-kate saṃsāre,|| n’atthi hāyana-vaḍḍhane,|| n’atthi ukkaṃ-sāvakkaṃse.|| ||
Seyyathā pi nāma sutta-guḷe khitte nibbeṭhiyamānam eva paleti,|| evam eva bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhass’antaṃ karissantī ti.|| ||
[21.] Itthaṃ kho me bhante Makkhalī-Gosālo sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno saṃsāra-suddhiṃ vyākāsi.|| ||
Seyyathā pi bhante ambaṃ vā puṭṭho labujaṃ vyākareyya,|| labujaṃ vā puṭṭho ambaṃ vyākareyya,|| evam eva kho me bhante Makkhalī-Gosālo sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno saṃsāra-suddhiṃ vyākāsi.|| ||
Tassa mayhaṃ bhante etad ahosi:|| ||
Kathaṃ hi nāma mādiso samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vijite vasantaṃ apasādetabbaṃ maññeyyā ti?|| ||
So kho ahaṃ bhante Makkhalissa [55] Gosālassa bhāsitaṃ n’eva abhinandiṃ na paṭikkosiṃ.|| ||
Anabhinan’ditvā a-p-paṭikkositvā anatta-mano anatta-mana-vācaṃ anicchāretvā tam eva vācaṃ anuggaṇhanto anikujjanto uṭṭhāy’āsanā pakkāmiṃ.|| ||
[22.] Ekam idāhaṃ bhante samayaṃ yena Ajito Kesa-kambalī ten’upasaṅkamiṃ.|| ||
Upasaṅkamitvā Ajitena Kesa-kambalena saddhiṃ sammodiṃ.|| ||
Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vīti-sāretvā eka-m-antaṃ nisīdiṃ.|| ||
Eka-m-antaṃ nisinno kho ahaṃ bhante Ajitaṃ Kesa-kambalaṃ etad avocaṃ:|| ||
Yathā nu kho imāni bho Ajita puthu-sippāyatanāni|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu kho bhante evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti?|| ||
[23.] Evaṃ vutte bhante Ajito Kesa-kambalī maṃ etad avoca:|| ||
N’atthi mahā-rāja dinnaṃ,|| n’atthi yiṭṭhaṃ,|| n’atthi hutaṃ,|| n’atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko,|| n’atthi ayaṃ loko,|| n’atthi paro loko,|| n’atthi mātā,|| n’atthi pitā,|| n’atthi sattā opapātikā,|| n’atthi loke samaṇa-brāhmaṇā samm’aggatā sammā-paṭipannā ye imañ ca lokaṃ parañ ca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchi-katvā pavedenti.|| ||
Cātum-mahā-bhūtiko ayaṃ puriso,|| yadā kālaṃ karoti,|| paṭhavī paṭhavi-kāyaṃ anupeti anupagacchati, āpo āpo-kāyaṃ anupeti anupagacchati, tejo tejo-kāyaṃ anupeti anupagacchati, vāyo vāyo-kāyaṃ anupeti anupagacchati,|| ākāsaṃ indriyāni saṃkamanti.|| ||
Āsandi-pañcamā purisā mataṃ ādāya gacchanti,|| yāva āḷahanā padāni paññāpenti,|| kāpotakāni aṭṭhīni bhavanti,|| bhassantāhutiyo.|| ||
Dattu-paññattaṃ yad idaṃ dānaṃ.|| ||
Tesaṃ tucchaṃ musā vilāpo ye keci atthika-vādaṃ vadanti.|| ||
Bāle ca paṇḍite ca kāyassa bhedā ucchijjanti vinassanti,|| na honti param maraṇā ti.|| ||
[24.] Itthaṃ kho me bhante Ajito Kesa-kambalo sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno uccheda-vādaṃ vyākāsi.|| ||
Seyyathā pi bhante ambaṃ vā puṭṭho labujaṃ [56] vyākareyya,|| labujaṃ vā puṭṭho ambaṃ vyākareyya,|| evam eva kho bhante Ajito Kesa-kambalo sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno uccheda-vādaṃ vyākāsi.|| ||
Tassa mayhaṃ bhante etad ahosi:|| ||
Kathaṃ hi nāma mādiso samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vijite vasantaṃ apasādetabbaṃ maññeyyā’ ti?|| ||
So kho ahaṃ bhante Ajitassa Kesa-kambalassa bhāsitaṃ n’eva abhinandiṃ na paṭikkosiṃ.|| ||
Anabhinan’ditvā a-p-paṭikkositvā anatta-mano anatta-mana-vācaṃ anicchāretvā tam eva vācaṃ anugaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāy’āsanā pakkāmiṃ.|| ||
■
[25.] Ekam idāhaṃ bhante samayaṃ yena Pakudho Kaccāyano ten’upasaṅkamiṃ.|| ||
Upasaṅkamitvā Pakudhena Kaccāyanena saddhiṃ sammodiṃ.|| ||
Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vīti-sāretvā eka-m-antaṃ nisīdiṃ.|| ||
Eka-m-antaṃ nisinno kho ahaṃ bhante Pakudhaṃ Kaccāyanaṃ etad avocaṃ:|| ||
Yathā nu kho imāni bho Kaccāyana puthu-sippāyatanāni,|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu kho Kaccāyana evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti?|| ||
[26.] Evaṃ vutte bhante Pakudho Kaccāyano maṃ etad avoca:|| ||
Satt’ime mahā-rāja kāyā akaṭā akaṭa-vidhā animmitā animmātā vañjhā kuṭaṭṭhā esika-ṭ-ṭhāyi-ṭ-ṭhitā.|| ||
Te na iñjanti,|| na vipariṇamanti?|| ||
Na aññam-aññaṃ vyābādhenti,|| nālaṃ aññam-aññassa sukhāya vā|| dukkhāya vā|| sukha-dukkhāya vā.|| ||
Katame satta?|| ||
Paṭhavi-kāyo,|| āpo-kāyo,|| tejo-kāyo,|| vāyo-kāyo,|| sukhe dukkhe jīve-sattame.|| ||
Ime satta kāyā akaṭā akaṭa-vidhā animmitā animmātā vañjhā kuṭaṭṭhā esika-ṭ-ṭhāyi-ṭ-ṭhitā.|| ||
Te na iñjanti,|| na vipariṇamanti,|| na aññam-aññaṃ vyābādhenti,|| nālaṃ aññam-aññassa sukhāya vā|| dukkhāya vā|| sukha-dukkhāya vā.|| ||
Tattha n’atthi hantā vā,|| ghātetā vā,|| sotā vā,|| sāvetā vā,|| viññātā vā,|| viññāpetā vā.|| ||
Yo pi tiṇhena satthena sīsaṃ chindati,|| na koci kañci jīvitā voropeti.|| ||
Sattannaṃ yeva kāyānam antarena satthaṃ vivaraṃ anupatatī ti.|| ||
[57] [27.] Itthaṃ kho me bhante Pakudho Kaccāyano sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno aññena aññaṃ vyākāsi.|| ||
Seyyathā pi bhante ambaṃ vā puṭṭho labujaṃ vyākareyya,|| labujaṃ vā puṭṭho ambaṃ vyākareyya,|| evam eva kho me bhante Pakudho Kaccāyano sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno aññena aññaṃ vyākāsi.|| ||
Tassa mayhaṃ bhante etad ahosi:|| ||
Kathaṃ hi nāma mādiso samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vijite vasantaṃ apasādetabbaṃ maññeyyā ti?|| ||
So kho ahaṃ bhante Pakudhassa Kaccāyanassa bhāsitaṃ n’eva abhinandiṃ|| na paṭikkosiṃ,|| anabhinan’ditvā a-p-paṭikkositvā anatta-mano anatta-mana-vācaṃ anicchāretvā tam eva vācaṃ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāy’āsanā pakkāmiṃ.|| ||
■
[28.] Ekam idāhaṃ bhante samayaṃ yena Nigaṇṭho Nāta-putto ten’upasaṅkamiṃ.|| ||
Upasaṅkamitvā Ngaṇṭhena Nāta-puttena saddhiṃ sammodiṃ.|| ||
Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vīti-sāretvā eka-m-antaṃ nisīdiṃ.|| ||
Eka-m-antaṃ nisinno kho ahaṃ bhante Nigaṇṭhaṃ Nāta-puttaṃ etad avocaṃ:.|| ||
Yathā nu kho imāni bho Aggi-vessana puthu-sippāyatanāni,|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu kho bho Aggi-vessana evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti?|| ||
[29.] Evaṃ vutte bhante Nigaṇṭho Nāta-putto maṃ etad avoca:|| ||
“Idha mahā-rāja nigaṇṭho cātu-yāma-saṃvaras-aṃvuto hoti.|| ||
Kathañ ca mahā-rāja nigaṇṭho cātu-yāma-saṃvara-saṃvuto hoti?|| ||
Idha mahā-rāja nigaṇṭho sabba vāri-vārito ca hoti,|| sabba-vāri-yuto ca,|| sabba-vāri-dhuto ca,|| sabba-vāri-phuṭo ca.|| ||
Evaṃ kho mahā-rāja nigaṇṭho cātu-yāma-saṃvara-saṃvuto hoti.|| ||
Yato kho mahā-rāja nigaṇṭho evaṃ cātu-yāma-saṃvara-saṃvuto hoti,|| ayaṃ vuccati mahā-rāja nigaṇṭho gatatto ca,|| yatatto ca,|| ṭhitatto cā ti.|| ||
[58] [30.] Itthaṃ kho me bhante Nigaṇṭho Nāta-putto sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno cātu-yāma-saṃvaraṃ vyākāsi.|| ||
Seyyathā pi bhante ambaṃ vā puṭṭho labujaṃ vyākareyya,|| labujaṃ vā puṭṭho ambaṃ vyākareyya,|| evam eva kho bhante Nigaṇṭho Nāta-putto sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno cātu-yāma-saṃvaraṃ vyākāsi.|| ||
Tassa mayhaṃ bhante etad ahosi:|| ||
Kathaṃ hi nāma mādiso samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vijite vasantaṃ apasādetabbaṃ maññeyyā ti?|| ||
So kho ahaṃ bhante Nigaṇṭhassa Nāta-puttassa bhāsitaṃ n’eva abhinandiṃ|| na paṭikkosiṃ|| anabhinan’ditvā a-p-paṭikkositvā anatta-mano anatta-mana-vācaṃ anicchāretvā tam eva vācaṃ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāy’āsanā pakkāmiṃ.|| ||
[31.] Ekam idāhaṃ bhante samayaṃ yena Sañjayo Belaṭṭhi-putto ten’upasaṅkamiṃ.|| ||
Upasaṅkamitvā Sañjayena Belaṭṭhi-puttena saddhiṃ sammodiṃ.|| ||
Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vīti-sāretvā eka-m-antaṃ nisīdiṃ.|| ||
Eka-m-antaṃ nisinno kho ahaṃ bhante Sañjayaṃ Belaṭṭhi-puttaṃ etad avocaṃ:|| ||
Yathā nu kho imāni bho Sañjaya puthu-sippāyatanāni,|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu kho Sañjaya evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti?|| ||
[32.] Evaṃ vutte bhante Sañjayo Belaṭṭhi-putto maṃ etad avoca:|| ||
Atthi paro loko? ti|| iti ce maṃ pucchasi,|| atthi paro loko ti,|| iti ce me assa,|| atthi paro loko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
Evam ti pi me no.|| ||
Tathā ti pi me no.|| ||
Aññathā ti pi me no.|| ||
No ti pi me no.|| ||
No no ti pi me no.|| ||
■
N’atthi paro loko? ti|| iti ce maṃ pucchasi,|| n’atthi paro loko ti,|| iti ce me assa,|| n’atthi paro loko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
Evan ti pi me no.|| ||
Tathā ti pi me no.|| ||
Aññathā ti pi me no.|| ||
No ti pi me no.|| ||
No no ti pi me no.|| ||
■
Atthi ca n’atthi ca paro loko? ti|| iti ce maṃ pucchasi,|| atthi ca n’atthi ca paro loko ti,|| iti ce me assa,|| atthi ca n’atthi ca paro loko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
Evan ti pi me no.|| ||
Tathā ti pi me no.|| ||
Aññathā ti pi me no.|| ||
No ti pi me no.|| ||
No no ti pi me no.|| ||
■
N’ev’atthi na n’atthi paro loko? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| n’ev’atthi na n’atthi paro loko ti,|| iti ce me assa,|| n’ev’atthi na n’atthi paro loko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
Evan ti pi me no.|| ||
Tathā ti pi me no.|| ||
Aññathā ti pi me no.|| ||
No ti pi me no.|| ||
No no ti pi me no.|| ||
■
Atthi sattā opapātikā ti?,|| iti ce maṃ pucchasi,|| atthi sattā opapātikā ti,|| iti ce me assa,|| atthi sattā opapātikā ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
Evan ti pi me no.|| ||
Tathā ti pi me no.|| ||
Aññathā ti pi me no.|| ||
No ti pi me no.|| ||
No no ti pi me no.|| ||
■
Atthi ca n’atthi ca sattā opapātikā? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| atthi ca n’atthi ca sattā opapātikā ti,|| iti ce me assa,|| atthi ca n’atthi ca sattā opapātikā ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
Evan ti pi me no.|| ||
Tathā ti pi me no.|| ||
Aññathā ti pi me no.|| ||
No ti pi me no.|| ||
No no ti pi me no.|| ||
■
N’ev’atthi na n’atthi sattā opapātikā? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| n’ev’atthi na n’atthi sattā opapātikā ti,|| iti ce me assa,|| n’ev’atthi na n’atthi sattā opapātikā ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
Evan ti pi me no.|| ||
Tathā ti pi me no.|| ||
Aññathā ti pi me no.|| ||
No ti pi me no.|| ||
No no ti pi me no.|| ||
■
Atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti ce me assa,|| atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No’ ti pi me no.|| ||
‘No no’ ti pi me no.|| ||
■
N’atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| n’atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti ce me assa,|| n’atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No’ ti pi me no.|| ||
‘No’ no ti pi me no.|| ||
■
Atthi ca n’atthi ca sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| atthi ca n’atthi ca sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti ce me assa,|| atthi ca n’atthi ca sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No’ ti pi me no.|| ||
‘No no’ ti pi me no.|| ||
■
N’ev’atthi na n’atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko?’ ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| n’ev’atthi na n’atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti ce me assa,|| n’ev’atthi na n’atthi sukaṭa-dukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No’ ti pi me no.|| ||
‘No no’ ti pi me no.|| ||
■
Hoti Tathāgato [59] param maraṇā? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| hoti Tathāgato param maraṇā ti,|| iti ce me assa,|| hoti Tathāgato param maraṇā ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No ti’ pi me no.|| ||
‘No no’ ti pi me no.|| ||
■
Na hoti Tathāgato param maraṇā? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| na hoti Tathāgato param maraṇā ti,|| iti ce me assa,|| na hoti Tathāgato paramaraṇā ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No’ ti pi me no.|| ||
‘No no’ ti pi me no.|| ||
■
Hoti ca na hoti ca Tathāgato param maraṇā? ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| ‘hoti ca na hoti ca Tathāgato param maraṇā’ ti,|| iti ce me assa,|| ‘hoti ca na hoti ca Tathāgato param maraṇā’ ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No’ ti pi me no.|| ||
‘No no’ ti pi me no.|| ||
■
‘N’eva hoti na na hoti Tathāgato param maraṇā?’ ti,|| iti ce maṃ pucchasi,|| ‘n’eva hoti na na hoti Tathāgato param maraṇā’ ti,|| iti ce me assa,|| ‘n’eva hoti na na hoti Tathāgato param maraṇā’ ti,|| iti te naṃ vyākareyyaṃ.|| ||
‘Evan’ ti pi me no.|| ||
‘Tathā’ ti pi me no.|| ||
‘Aññathā’ ti pi me no.|| ||
‘No’ ti pi me no.|| ||
‘No no’ ti pi me no ti.|| ||
■
[33.] Itthaṃ kho me bhante Sañjayo Belaṭṭhi-putto sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno vikkhepaṃ vyākāsi.|| ||
Seyyathā pi bhante ambaṃ vā puṭṭho labujaṃ vyākareyya,|| labujaṃ vā puṭṭho ambaṃ vyākareyya,|| evam eva kho bhante Sañjayo Belaṭṭhi-putto sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno vikkhepaṃ vyākāsi.|| ||
Tassa mayhaṃ bhante etad ahosi:|| ||
Ayañ ca imesaṃ samaṇa-brāhmaṇānaṃ sabba-bālo sabba-mūḷho.|| ||
“Kathaṃ hi nāma sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ puṭṭho samāno vikkhepaṃ vyākarissati” ti?|| ||
“Tassa mayhaṃ bhante etad ahosi:|| ||
‘Kathaṃ hi nāma mādiso samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vijite vasantaṃ apasādetabbaṃ maññeyyā’ ti?|| ||
So kho ahaṃ bhante Sañjayassa Belaṭṭhi-puttassa bhāsitaṃ n’eva abhinandiṃ|| na paṭikkosiṃ.|| ||
Anabhinan’ditvā a-p-paṭikkositvā anatta-mano anatta-mana-vācaṃ anicchāretvā tam eva vācaṃ anuggaṇhanto anikkujjanto uṭṭhāy’āsanā pakkāmiṃ.|| ||
§
[34.] So’haṃ bhante Bhagavantam pi pucchāmi:|| ||
Yathā nu kho imāni bhante puthu-sippāyatanāni,|| — seyyath’īdaṃ:|| ||
Hatthārohā|| assārohā|| rathikā|| dhanuggahā|| celakā|| calakā|| piṇḍa-dāvikā|| uggā rāja-puttā|| pakkhandino|| mahā-nāgā|| sūrā|| camma-yodhino|| dāsaka-puttā|| āḷārikā-kappakā|| nahāpakā|| sūdā|| mālā-kārā|| rajakā|| pesa-kārā|| naḷa-kārā|| kumbha-kārā|| gaṇakā|| muddikā,|| yāni vā pan’aññāni pi evaṃ-gatāni puthu-sippāyatanāni|| — te diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sippa-phalaṃ upajīvan ti.|| ||
Te tena attāṇaṃ sukhenti pīnenti|| mātā-pitaro sukhenti pīnenti,|| putta-dāraṃ sukhenti pīnenti|| mitt-ā-macce sukhenti pīnenti|| samaṇa-brāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpenti sovaggikaṃ sukha-vipākaṃ sagga-saṃvaṭṭa-nikaṃ.|| ||
Sakkā nu [60] kho me bhante evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetun ti?|| ||
Sakkā mahā-rāja.|| ||
Tena hi mahā-rāja taṃ yev’ettha paṭipucchissāmi,|| yathā te khameyya,|| tathā naṃ vyākareyyāsi.|| ||
[35.] Taṃ kim maññasi, mahā-rāja?|| ||
Idha te assa puriso dāso kamma-karo pubb’uṭṭhāyī pacchā-nipātī kiṅ-kāra-paṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī mukhullokako.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
Acchariyaṃ vata bho,|| abbhutaṃ vata bho,|| puññānaṃ gati|| puññānaṃ vipāko.|| ||
Ayaṃ hi rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto manusso,|| aham pi manusso.|| ||
Ayaṃ hi rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto pañcahi kāma-guṇehi samappito samaṅgī-bhūto paricāreti devo maññe,|| aham pan’amhi’ssa dāso kamma-karo pubb’uṭṭhāyī pacchā-nipātī kiṅ-kāra-paṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī mukhullokako.|| ||
So vat’assāhaṃ puññāni kareyyaṃ.|| ||
Yan nūn-ā-haṃ kesa-massuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyan ti.|| ||
So aparena samayena kesa-massuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya.|| ||
So evaṃ pabba-jito samāno kāyena saṃvuto vihareyya,|| vācāya saṃvuto vihareyya,|| manasā saṃvuto vihareyya,|| ghāsacchā-dana-paramatāya santuṭṭho abhirato paviveke.|| ||
Tañ ce te purisā evam āroceyyuṃ:|| ||
Yagghe deva jāneyyāsi,|| yo te puriso dāso kamma-karo pubb’uṭṭhāyī pacchā-nipātī kiṅ-kāra-paṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī mukhullokako,|| so deva kesa-massuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabba-jito.|| ||
So evaṃ pabba-jito samāno kāyena saṃvuto viharati,|| vācāya saṃvuto viharati,|| manasā saṃvuto viharati,|| ghāsacchā-dana-paramatāya santuṭṭho abhirato paviveke ti.|| ||
Api nu tvaṃ evaṃ vadeyyāsi:|| ||
Etu me bho so puriso,|| puna-d-eva hotu dāso kamma-karo pubb’uṭṭhāyī pacchā-nipātī kiṅ-kāra-paṭissāvī manāpa-cārī piya-vādī mukhullokako ti?|| ||
[36.] No h’etaṃ bhante.|| ||
Atha kho naṃ mayam eva [61] abhivādeyyāma pi,|| paccuṭṭheyyāma pi,|| āsanena pi nimanteyyāma abhinimanteyyāma pi|| naṃ cīvara-piṇḍa-pāta-sen’āsana-gilāna-paccaya-bhesajja-parikkhārehi dhammikam pi’ssa rakkhā-varaṇa-guttiṃ saṃvidaheyyāmā ti.|| ||
Taṃ kim maññasi mahā-rāja?|| ||
Yadi evaṃ sante hoti vā sandiṭṭhikaṃ sāmaññ-phalaṃ,|| no vā ti?|| ||
Addhā kho bhante evaṃ sante hoti sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ ti.|| ||
Idaṃ kho te mahā-rāja mayā paṭhamaṃ diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññattan ti.|| ||
[37.] Sakkā pana bhante aññam pi evam eva diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññapetu ti?|| ||
Sakkā mahā-rāja.|| ||
Tena hi mahā-rāja,|| taṃ yev’ettha paṭipucchissāmi,|| yathā te khameyya tathā naṃ vyākareyyāsi.|| ||
Taṃ kim maññasi mahā-rāja?|| ||
Idha te assa puriso kassako gahapatiko kāra-kārako rāsi-vaḍḍhako.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
Acchariyaṃ vata bho abbhutaṃ|| vata bho puññānaṃ gati puññānaṃ vipāko.|| ||
Ayaṃ hi rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto manusso,|| aham pi manusso.|| ||
Ayaṃ hi rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto pañcahi kāma-guṇehi samappito samaṅgī-bhūto paricāreti devo maññe.|| ||
Aham pan’amhi’ssa kassako gahapatiko kāra-kārako rāsi-vaḍḍhako.|| ||
So vat’assāhaṃ puññāni kareyyaṃ.|| ||
Yan nūn-ā-haṃ kesa-massuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyan ti.|| ||
So aparena samayena appaṃ vā|| bhoga-k-khandhaṃ pahāya mahantaṃ vā|| bhoga-k-khandhaṃ pahāya,|| appaṃ vā ñāti-parivaṭṭaṃ pahāya|| mahantaṃ vā ñāti-parivaṭṭaṃ pahāya|| kesa-massuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya.|| ||
So evaṃ pabba-jito samāno kāyena saṃvuto vihareyya,|| vācāya saṃvuto vihareyya,|| manasā saṃvuto vihareyya,|| ghāsacchā-dana-paramatāya santuṭṭho abhirato paviveke.|| ||
Taṃ ce te purisā evam āroceyyuṃ:|| ||
Yagghe deva jāneyyāsi,|| yo te puriso kassako gahapatiko kāra-kārako rāsi-vaḍḍhako,|| so deva kesa-massuṃ ogāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabba-jito.|| ||
So evaṃ pabba-jito samāno kāyena saṃvuto viharati,|| vācāya saṃvuto viharati,|| manasā saṃvuto viharati,|| [62] ghāsacchā-dana-paramatāya santuṭṭho abhirato paviveke ti.|| ||
Api nu tvaṃ evaṃ vadeyyāsi:|| ||
Etu me bho so puriso,|| puna-d-eva hotu kassako gahapatiko kāra-kārako rāsi-vaḍḍhako ti?|| ||
[38.] No h’etaṃ bhante.|| ||
Atha kho naṃ mayam eva abhivādeyyāma pi paccuṭṭheyyāma pi,|| āsanena pi,|| nimanteyyāma/abhinimanteyyāma pi|| naṃ cīvara-piṇḍa-pāta-sen’āsana-gilāna-paccaya-bhesajja-parikkhārehi.|| ||
Dhammikam pi’ssa rakkhā-varaṇa-guttiṃ saṃvidaheyyāmā ti.|| ||
Taṃ kim maññesi, mahā-rāja?|| ||
Yadi evaṃ sante hoti vā sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ,|| no vā ti?|| ||
Addhā kho maṃ bhante evaṃ sante hoti sandiṭṭhikaṃ sāmaññ-phalan ti.|| ||
Idaṃ kho te mahā-rāja mayā dutiyaṃ diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññattan ti.|| ||
[39.] Sakkā pana bhante aññam pi diṭṭhe’va dhamme sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ paññāpetuṃ imehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ cā ti?|| ||
Sakkā mahā-rāja.|| ||
Tena hi mahā-rāja suṇohi sādhukaṃ manasi-karohi bhāsissāmī” ti.|| ||
Evaṃ bhante ti kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto Bhagavato paccassosi.|| ||
Bhagavā etad avoca:|| ||
[40.] Idha mahā-raja Tathāgato loke uppajjati|| arahaṃ,|| Sammā Sambuddho,|| vijjā-caraṇa-sampanno,|| Sugato,|| loka-vidū,|| anuttaro purisa-damma-sārathī,|| Satthā deva-manussānaṃ,|| Buddho,|| Bhagavā.|| ||
So imaṃ lokaṃ|| sa-devakaṃ|| sa-Mārakaṃ|| sa-brahmakaṃ|| sa-s-samaṇa-brāhmaṇiṃ pajaṃ|| sa-deva-manussaṃ|| sayaṃ abhiññā sacchi-katvā pavedeti.|| ||
So dhammaṃ deseti|| ādi kalyāṇaṃ|| majjhe kalyāṇaṃ|| pariyosāna-kalyāṇaṃ|| sātthaṃ savyañ janaṃ,|| kevala-paripuṇṇaṃ|| parisuddhaṃ Brahma-cariyaṃ pakāseti.|| ||
[41.] Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā|| gahapati-putto vā|| aññatarasmiṃ vā|| kule paccājāto.|| ||
So taṃ dhammaṃ [63] sutvā Tathāgate saddhaṃ paṭilabhati.|| ||
So tena saddhā-paṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati:|| ||
‘Sambādho gharāvāso rajo-patho,|| abbhokāso pabbajjā.|| ||
Na-y-idaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekanta-paripuṇṇaṃ ekanta-parisuddhaṃ saṅkha-likhitaṃ Brahma-cariyaṃ carituṃ.|| ||
Yan nūn-ā-haṃ kesa-massuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyyan’ ti.|| ||
So aparena samayena appaṃ vā bhoga-k-khandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhoga-k-khandhaṃ pahāya,|| appaṃ vā ñāti-parivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñāti-parivaṭṭaṃ pahāya,|| kesa-massuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati.|| ||
[42.] So evaṃ pabba-jito samāno Pātimokkha-saṃvarat-saṃvuto viharati ācāra-gocara-sampanno aṇumattesu vajjesu bhaya-dassāvī.|| ||
Samādāya sikkhati sikkhā-padesu kāya-kamma-vacī-kammena samannāgato kusalena.|| ||
Parisuddhā-jīvo sīla-sampanno indriyesu gutta-dvāro bhojane matt’aññū sati-sampajaññena samannāgato santuṭṭho.|| ||
[43.] Kathañ ca mahā-rāja bhikkhu sīla-sampanno hoti?|| ||
Idha bhikkhu pāṇ-ā-tipātaṃ pahāya pāṇ-ā-tipātā paṭivirato hoti,|| nihita-daṇḍo|| nihita-sattho|| lajjī dayā-panno,|| sabba-pāṇa-bhūta-hit-ā-nukampī viharati.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
Adinn’ādānaṃ pahāya|| adinn’ādānā paṭivirato hoti|| dinn’ādāyī dinna-pāṭikaṅkhī,|| athenena suci-bhūtena attanā virahati.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmi.|| ||
■
Abrahma-cariyaṃ pahāya|| brahma-cārī hoti|| ārā-cārī virato methunā gāma-dhammā.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[44.] Musā-vādaṃ pahāya|| musā-vādā paṭivirato hoti|| sacca-vādī|| sacca-sandho|| theto paccayiko avisaṃvādako lokassa.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
Pisuṇa-vācaṃ pahāya|| pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti.|| ||
Ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya,|| [64] amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya.|| ||
Iti bhinnānaṃ vā|| sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā|| samagg’ārāmo|| samagga-rato|| samagga-nandī|| samagga-karaṇiṃ|| vācaṃ bhāsitā.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
Pharusā-vācaṃ pahāya|| pharusāya vācāya paṭivirato hoti|| yā sā vācā neḷā|| kaṇṇa-sukhā|| pemanīyā|| hadayaṃ-gamā|| porī|| bahu-jana-kantā|| bahujāna-manāpā,|| tathā-rūpaṃ vācaṃ bhāsitā hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
Sampha-p-palāpaṃ pahāya|| sampha-p-palāpā paṭivirato hoti|| kāla-vādī|| bhūta-vādī|| attha-vādī|| dhamma-vādī|| vinaya-vādī,|| nidhāna-vatiṃ vācaṃ bhāsitā|| kālena sāpadesaṃ pariyanta-vatiṃ attha-sañhitaṃ.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[45.] Bīja-gāma-bhūta-gāma-samārambhā paṭivirato hoti.|| ||
Eka-bhatatiko hoti ratt’ūparato,|| virato vikāla-bhojanā.|| ||
Nacca-gīta-vādita-visūka-dassanā paṭivirato hoti.|| ||
Mālā-gandha-vilepana-dhāraṇa-maṇḍana-vibhusana-ṭ-ṭhānā paṭivirato hoti.|| ||
Uccā-sayana-mahā-sayanā paṭivirato hoti.|| ||
Jātarūpa-rajata-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Āmaka-dhañña-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Āmaka-maṃsa-paṭigaggahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Itthi-kumārika-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Dāsi-dāsa-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Aj-eḷaka-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Kukkuṭa-sūkara-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Hatthi-gavassa-vaḷavā-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Khetta-vatthu-paṭi-g-gahaṇā paṭivirato hoti.|| ||
Dūteyya-paheṇa-gaman-ā-nuyogā paṭivirato hoti.|| ||
Kaya-vikkayā paṭivirato hoti.|| ||
Tulā-kūṭa-kaṃsa-kūṭa-māna-kūṭā paṭivirato hoti.|| ||
Ukkoṭana-vañcana-nikati-sāci-yogā paṭivirato hoti.|| ||
Chedana-vadha-bandhana-viparāmosa-ālopa-sahasākarā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
[46.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ bījagāma-bhūta-gāma-samārambhaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Mūla-bījaṃ,|| khandha-bījaṃ,|| phalu-bījaṃ,|| agga-bījaṃ,|| bija-bījam eva pañcamaṃ.|| ||
Iti eva-rūpā bījagāma-bhūta-gāma- [65] samārambhā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[47.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ sannidhi-kāra-paribhogaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Anna-sannidhiṃ,|| pāna-sannidhiṃ,|| vattha-sannidhiṃ,|| yāna-sannidhiṃ,|| sayana-sannidhiṃ,|| gandha-sannidhiṃ,|| āmisa-sannidhiṃ.|| ||
Iti vā iti eva-rūpā sannidhi-kāra-paribhogā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlassamiṃ.|| ||
■
[48.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ visuka-dassanaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Naccaṃ,|| gītaṃ,|| vāditaṃ,|| pekkhaṃ,|| akkhātaṃ,|| pāṇissaraṃ,|| vetālaṃ,|| kumbha-thūnaṃ,|| Sobha-nagarakaṃ,|| caṇḍālaṃ,|| vaṃsaṃ,|| dhopanaṃ,|| hatthi-yuddhaṃ,|| assa-yuddhaṃ,|| mahisa-yuddhaṃ,|| usabha-yuddhaṃ,|| aja-yuddhaṃ,|| meṇḍaka-yuddhaṃ,|| kukkuṭa-yuddhaṃ,|| vaṭṭaka-yuddhaṃ,|| daṇḍa-yuddhaṃ,|| muṭṭhi-yuddhaṃ,|| nibbuddhaṃ|| uyyodhikaṃ|| balaggaṃ|| senā-byūhaṃ|| aṇīka-dassanaṃ.|| ||
Iti vā iti eva-rūpā visūka-dassanā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[49.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ jūta-p-pamāda-ṭ-ṭhān’ānuyogaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Aṭṭha-padaṃ,|| dasa-padaṃ,|| ākāsaṃ,|| parihāra-pathaṃ,|| sannikaṃ,|| khalikaṃ,|| ghaṭikaṃ,|| salāka-hatthaṃ,|| akkhaṃ,|| paṅgacīraṃ,|| vaṅkakaṃ,|| mokkha-cikaṃ,|| ciṅgulikaṃ,|| pattāḷhakaṃ,|| rathakaṃ,|| dhanukaṃ,|| akkharikaṃ,|| manesikaṃ,|| yathā-vajjaṃ.|| ||
Iti vā iti eva-rūpā jūta-ppamāda-ṭ-ṭhān’ānuyogā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[50.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ uccā-sayana-mahā-sayanaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Āsandiṃ,|| pallaṅkaṃ,|| gonakaṃ,|| cittakaṃ,|| paṭikaṃ,|| paṭalikaṃ,|| tūlikaṃ,|| vikatikaṃ,|| udda-lomiṃ,|| ekanta-lomiṃ,|| kaṭṭhissaṃ,|| koseyyaṃ,|| kuttakaṃ,|| hatth’attharaṃ,|| ass’attharaṃ,|| rath’attharaṃ,|| ajina-p-paveṇiṃ,|| kādali-miga-pavara-pacc’attharaṇaṃ,|| sa-uttara-c-chadaṃ,|| ubhato-lohita-kūpadhānaṃ.|| ||
Iti vā iti [66] eva-rūpā uccā-sayana-mahā-sayanā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[51.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāti bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ maṇḍana-vibhusana-ṭ-ṭhān’ānuyogaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Ucchādanaṃ,|| parimaddanaṃ,|| nahāpanaṃ,|| sambāhanaṃ,|| ādāsaṃ,|| añjanaṃ,|| mālā-vilepanaṃ,|| mukkha-cuṇṇakaṃ,|| mukhale-panaṃ,|| hattha-bandhaṃ,|| sikhā-bandhaṃ,|| daṇḍakaṃ,|| nāḷikaṃ,|| khaggaṃ,|| chattaṃ,|| citrūpāhanaṃ,|| uṇahīsaṃ,|| maṇiṃ,|| vāla-vījaniṃ,|| odātāni,|| vatthāni,|| dīgha-dasāni.|| ||
Iti vā iti eva-rūpā maṇḍana-vibhusana-ṭ-ṭhān’ānuyogā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[52.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāti bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ tiracchāna-kathaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Rāja-kathaṃ,|| cora-kathaṃ,|| mahāmatta-kathaṃ,|| senā-kathaṃ,|| bhaya-kathaṃ,|| yuddha-kathaṃ,|| anna-kathaṃ,|| pāna-kathaṃ,|| vattha-kathaṃ,|| sayana-kathaṃ,|| mālā-kathaṃ,|| gandha-kathaṃ,|| ñāti-kathaṃ,|| yāna-kathaṃ,|| gāma-kathaṃ,|| nigama-kathaṃ,|| nagara-kathaṃ,|| jana-pada-kathaṃ,|| itthi-kathaṃ,|| purisa-kathaṃ,|| kumāra-kathaṃ,|| kumāri-kathaṃ,|| sūra-kathaṃ,|| visikhā-kathaṃ,|| kumbha-ṭ-ṭhāna-kathaṃ,|| pubba-peta-kathaṃ,|| nānatta-kathaṃ,|| lok’akkhāyikaṃ,|| samudda-khāyikaṃ,|| iti-bhav-ā-bhava-kathaṃ.|| ||
Iti vā iti eva-rūpāya tiracchāna-kathāya paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[53.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpā viggāhika-kathaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
“Na tvaṃ imaṃ Dhamma-Vinayaṃ ājānāsi.|| ||
Ahaṃ imaṃ Dhamma-Vinayaṃ ājānāmi.|| ||
Kiṃ tvaṃ imaṃ Dhamma-Vinayaṃ ājānissasi?|| ||
Micchā-paṭipanno tvam asi.|| ||
Aham asmi sammā-paṭipanno|| — Sahitaṃ me, asahitaṃ te —|| pure vacanīyaṃ pacchā avaca.|| ||
Pacchā vacanīyaṃ pure avaca.|| ||
Aviciṇṇan te viparāvattaṃ —|| āropito te vādo.|| ||
Niggahīto tvam asi —|| cara vāda-p-pamokkhāya.|| ||
Nibbeṭhehi vā sace pahosī” ti.|| ||
Iti vā iti eva-rūpāya viggahika-kathāya paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[54.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāti bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpaṃ dūteyya- [67] pahiṇa-gamanānuyogaṃ anuyuttā viharanti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Raññaṃ,|| rāja-mahāmattāṇaṃ,|| khattiyānaṃ,|| brāhmaṇānaṃ,|| gahapatikānaṃ,|| kumārānaṃ:|| ||
‘Idha gaccha.|| ||
Amutrā-gaccha.|| ||
Idaṃ hara.|| ||
Amutra idaṃ āharā’ ti.|| ||
Iti vā iti eva-rūpā dūteyya-pahiṇa-gaman-ā-nuyogā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[55.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te kuhakā ca honti|| lapakā ca|| nemittikā ca|| nippesikā ca|| lābhena ca lābhaṃ nijigiṃsitāro.|| ||
Iti eva-rūpā kuhana-lapanā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
§
[56.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya|| micchā ājīvena|| jīvikaṃ kappenti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Aṅgaṃ,|| nimittaṃ,|| uppātaṃ,|| supiṇaṃ,|| lakkhaṇaṃ,|| mūsika-c-chinnaṃ,|| aggi-homaṃ,|| dabbi-homaṃ,|| thusa-homaṃ,|| kaṇa-homaṃ,|| taṇḍula-homaṃ,|| sappi-homaṃ,|| tela-homaṃ,|| mukha-homaṃ,|| lohita-homaṃ,|| aṅga-vijjā,|| vatthu-vijjā,|| khatta-vijjā,|| siva-vijjā,|| bhūta-vijjā,|| bhuri-vijjā,|| ahi-vijjā,|| visa-vijjā,|| vicchika-vijjā,|| mūsika-vijjā,|| sakuṇa-vijjā,|| vāyasa-vijjā,|| pakkajjhānaṃ,|| sara-parittānaṃ,|| miga-cakkaṃ.|| ||
Iti vā iti eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[57.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchā ājīvena jīvikaṃ kappenti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Maṇi-lakkhaṇaṃ,|| daṇḍa-lakkhaṇaṃ,|| vattha-lakkhaṇaṃ,|| asi-lakkhaṇaṃ,|| usu-lakkhaṇaṃ,|| dhanu-lakkhaṇaṃ,|| āvudha-lakkhaṇaṃ,|| itthi-lakkhaṇaṃ,|| purisa-lakkhaṇaṃ,|| kumāra-lakkhaṇaṃ,|| kumāri-lakkhaṇaṃ,|| dāsa-lakkhaṇaṃ,|| dāsi-lakkhaṇaṃ,|| hatthi-lakkhaṇaṃ,|| assa-lakkhaṇaṃ,|| mahisa-lakkhaṇaṃ,|| usabha-lakkhaṇaṃ,|| go-lakkhaṇaṃ,|| aja-lakkhaṇaṃ,|| meṇḍa-lakkhaṇaṃ,|| kukkuṭa-lakkhaṇaṃ,|| vaṭṭaka-lakkhaṇaṃ,|| godhā-lakkhaṇaṃ,|| kaṇṇikā-lakkhaṇaṃ,|| kacchapa-lakkhaṇaṃ,|| miga-lakkhaṇaṃ.|| ||
Iti vā iti eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[58.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpāya tiracchāna- [68] vijjāya|| micchā ājīvena|| jīvikaṃ kappenti,|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Raññaṃ niyyānaṃ bhavissati.|| ||
Raññaṃ aniyyānaṃ bhavissati.|| ||
Abbhantarānaṃ raññaṃ upayānaṃ bhavissati.|| ||
Bāhirānaṃ raññaṃ apayānaṃ bhavissati.|| ||
Bāhirānaṃ raññaṃ upayānaṃ bhavissati.|| ||
Abbhantarānaṃ raññaṃ apayānaṃ bhavissati.|| ||
Abbhantarānaṃ raññaṃ jayo bhavissati.|| ||
Bāhirānaṃ raññaṃ parājayo bhavissati.|| ||
Bāhirānaṃ raññaṃ jayo bhavissati.|| ||
Abbhantarānaṃ raññaṃ parājayo bhavissati.|| ||
Iti imassa jayo bhavissati.|| ||
Imassa parājayo bhavissati.|| ||
Iti vā iti eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[59.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya|| micchā ājīvena|| jīvikaṃ kappenti|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Canda-g-gāho bhavissati.|| ||
Suriya-g-gāho bhavissati.|| ||
Nakkhatta-g-gāho bhavissati.|| ||
Candima-suriyānaṃ patha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Candima-suriyānaṃ uppatha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Nakkhattāṇaṃ patha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Nakkhattāṇaṃ uppatha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Ukkā-pāto bhavissati.|| ||
Disā-ḍāho bhavissati.|| ||
Bhūmi-cālo bhavissati.|| ||
Deva-dundubhi bhavissati.|| ||
Candima-suriya-nakkhattāṇaṃ|| uggamanaṃ|| ogamanaṃ|| saṅkilesaṃ|| vodānaṃ bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipāko canda-g-gāho bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipāko suriya-g-gāho bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipāko nakkhatta-g-gāho bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipākaṃ candima-suriyānaṃ patha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipākaṃ candima-suriyānaṃ uppatha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Evaṃ vipākaṃ nakkhattāṇaṃ patha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipākaṃ nakkhattāṇaṃ uppatha-gamanaṃ bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipāko ukkā-pāto bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipāko disā-ḍāho bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipāko bhūmi-cālo bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipāko deva-dundūbhi bhavissati.|| ||
Evaṃ-vipākaṃ candima-suriya-nakkhattāṇaṃ uggamanaṃ ogamanaṃ saṅkilesaṃ vodānaṃ bhavissati.’|| ||
Iti vā eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[60.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpāya tiracchāna- [69] vijjāya|| micchā ājīvena|| jīvikaṃ kappenti —|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Su-b-buṭṭhikā bhavissati.|| ||
Du-b-buṭṭhikā bhavissati,|| subhikkhaṃ bhavissati.|| ||
Du-b-bhikkhaṃ bhavissati.|| ||
Khemaṃ bhavissati.|| ||
Bhayaṃ bhavissati.|| ||
Rogo bhavissati.|| ||
Ārogyaṃ bhavissati.|| ||
Muddā,|| gaṇanā,|| saṅkhānaṃ,|| kāveyyaṃ,|| lokāyataṃ.
Iti vā iti eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchā ājīvena paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[61.] Yathā pana pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya|| micchā ājīvena|| jīvikaṃ kappenti —|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Āvāhanaṃ,|| vivāhanaṃ,|| saṃvadanaṃ,|| vivadanaṃ,|| saṃkiraṇaṃ,|| vikiraṇaṃ,|| subhaga-karaṇaṃ,|| dubbhaga-karaṇaṃ,|| viruddha-gabbha-karaṇaṃ,|| jivhā-nittha-d-danaṃ,|| hanu-saṃ hananaṃ,|| hatth-ā-bhijappanaṃ,|| kaṇṇa-jappanaṃ,|| ādāsa-pañhaṃ,|| kumāri-pañhaṃ,|| deva-pañhaṃ,|| ādicc’upaṭṭhānaṃ,|| mahat’upaṭṭhānaṃ,|| abbhujjalanaṃ,|| sir’avhāyanaṃ.|| ||
Iti vā iti eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[62.] Yathā vā pan’eke bhonto samaṇa-brāhmaṇā saddhā-deyyāni bhojanāni bhuñjitvā te eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya|| micchā ājīvena|| jīvikaṃ kappenti —|| seyyath’īdaṃ:|| ||
Santi-kammaṃ,|| paṇidhi-kammaṃ,|| bhūta-kammaṃ,|| bhuri-kammaṃ,|| vassa-kammaṃ,|| vossa-kammaṃ,|| vatthu-kammaṃ,|| vatthu-parikiraṇaṃ,|| ācamanaṃ,|| nahāpanaṃ,|| juhanaṃ,|| vamanaṃ,|| virecanaṃ,|| uddha-virecanaṃ,|| adho-virecanaṃ,|| sīsa-virecanaṃ,|| kaṇṇa-telaṃ,|| netta-tappanaṃ,|| natthu-kammaṃ,|| añjanaṃ,|| paccañjanaṃ,|| sālākiyaṃ,|| salla-kattiyaṃ,|| dāraka-tikicchā mūla-bhesajjānaṃ,|| anuppadānaṃ,|| osadhīnaṃ,|| paṭimokkho.|| ||
Iti vā iti eva-rūpāya tiracchāna-vijjāya micchājīvā paṭivirato hoti.|| ||
Idam pi’ssa hoti sīlasmiṃ.|| ||
■
[63.] Sa kho so mahā-rāja bhikkhu evaṃ sīla-sampanno|| na kuto ci bhayaṃ samanupassati|| yad idaṃ sīla-saṃvaratto.|| ||
Seyyathā pi mahā-rāja khattiyo muddhā-vasitto nihata-paccāmitto|| [70] na kuto ci bhayaṃ samanupassati|| yad idaṃ pacca-t-thikato.|| ||
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu|| evaṃ sīla-sampanno|| na kuto ci bhayaṃ samanupassati|| yad idaṃ sīla-saṃvaratto.|| ||
So iminā ariyena sīla-k-khandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajja-sukhaṃ paṭisaṃvedeti.|| ||
Evaṃ kho mahā-rāja bhikkhu sīla-sampanno hoti.|| ||
§
[64.] Kathañ ca mahā-rāja bhikkhu indriyesu gutta-dvāro hoti?|| ||
Idha mahā-rāja bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā|| na nimitta-g-gāhī hoti|| n-ā-nu-vyañjana-g-gāhī.|| ||
Yatvādhi-karaṇam enaṃ cakkhu’ndriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ|| abhijjhā-domanassā|| pāpakā|| akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ|| tassa saṃvarāya paṭipajjati,|| rakkhati cakkhu’ndriyaṃ|| cakkhu’ndriye saṃvaratṃ āpajjati.|| ||
Sotena saddaṃ sutvā|| na nimitta-g-gāhī hoti|| n-ā-nu-vyañjana-g-gāhī.|| ||
Yatvādhi-karaṇam enaṃ sot’indriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā-domanassā|| pāpakā|| akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ|| tassa saṃvarāya paṭipajjati,|| rakkhati cakkhu’ndriyaṃ|| cakkhu’ndriye saṃvaratṃ āpajjati.|| ||
■
Ghāṇena gandhaṃ ghāyitvā|| na nimitta-g-gāhī hoti|| n-ā-nu-vyañjana-g-gāhī.|| ||
Yatvādhi-karaṇam enaṃ ghān’indriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā-domanassā|| pāpakā|| akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ|| tassa saṃvarāya paṭipajjati,|| rakkhati ghān’indriyaṃ|| ghān’indriye saṃvaratṃ āpajjati.|| ||
■
Jivhāya rasaṃ sāyitvā|| na nimitta-g-gāhī hoti|| n-ā-nu-vyañjana-g-gāhī.|| ||
Yatvādhi-karaṇam enaṃ jivh’indriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā-domanassā|| pāpakā|| akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ|| tassa saṃvarāya paṭipajjati,|| rakkhati jivh’indriyaṃ|| jivh’indriya saṃvaratṃ āpajjati.|| ||
■
Kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā|| na nimitta-g-gāhī hoti|| n-ā-nu-vyañjana-g-gāhī.|| ||
Yatvādhi-karaṇam enaṃ kāy’indriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā-domanassā|| pāpakā|| akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ|| tassa saṃvarāya paṭipajjati,|| rakkhati kāy’indriyaṃ|| kāy’indriye saṃvaratṃ āpajjati.|| ||
■
Manasā dhammaṃ viññāya|| na nimitta-g-gāhī hoti|| n-ā-nu-vyañjana-g-gāhī.|| ||
Yatvādhi-karaṇam enaṃ man’indriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā-domanassā|| pāpakā|| akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ|| tassa saṃvarāya paṭipajjati,|| rakkhati man’indriyaṃ|| man’indriye saṃvaratṃ āpajjati.|| ||
So iminā ariyena indriya-saṃvarena samannāgato ajjhattaṃ avyāseka-sukhaṃ paṭisaṃvedeti.|| ||
Evaṃ kho mahā-rāja bhikkhu indriyesu gutta-dvāro hoti.|| ||
§
[65.] Kathañ ca mahā-rāja bhikkhu sati-sampajaññena samannāgato hoti?|| ||
Idha mahā-rāja bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajāna-kārī hoti.|| ||
Alokite vilokite sampajāna-kārī hoti.|| ||
Samiñjite pasārite sampajāna-kārī hoti.|| ||
Saṅghāṭi-patta-cīvara-dhāraṇe sampajāna-kārī hoti.|| ||
Asite pīte khāyite sāyite sampajāna-kārī hoti.|| ||
Uccāra-passāva-kamme sampajāna-kārī hoti.|| ||
Gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhī-bhāve sampajāna-kārī hoti.|| ||
Evaṃ kho [71] mahā-rāja bhikkhu sati-sampajaññena samannāgato hoti.|| ||
§
[66.] Kathañ ca mahā-rāja bhikkhu santuṭṭho hoti?|| ||
Idha mahā-rāja bhikkhu santuṭṭho hoti|| kāya-parihāriyena cīvarena|| kucchi-parihāriyena piṇḍa-pātena,|| so yena yen’eva pakkamati samādāy’eva pakkamati.|| ||
Seyyathā pi mahā-rāja pakkhī sakuṇo|| yena yen’eva ḍeti sa-patta-bhāro va ḍeti,|| evam eva kho mahā-rāja bhikkhu santuṭṭho hoti|| kāya-parihāriyena cīvarena kucchi-parihāriyena piṇḍ-apātena,|| so yena yen’eva pakkamati samādāyeva pakkamati.|| ||
Evaṃ kho mahā-rāja bhikkhu santuṭṭho hoti.|| ||
■
[67.] So iminā ca ariyena sīla-k-khandhena samannāgato,|| iminā ca ariyena indriya-saṃvarena samannāgato,|| iminā ca ariyena sati-sampajaññena samannāgato,|| imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato,|| vivittaṃ sen’āsanaṃ bhajati,|| araññaṃ rukkha-mūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giri-guhaṃ susānaṃ vana-patthaṃ abbhokāsaṃ palāla-puñjaṃ.|| ||
So pacchā-bhattaṃ piṇḍa-pāta-paṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇīdhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭha-petvā.|| ||
[68.] So abhijjhaṃ loke pahāya|| vigat-ā-bhijjhena cetasā viharati,|| abhijjhāya cittaṃ parisodheti.|| ||
Vyāpāda-padosaṃ pahāya avyāpanna-citto viharati,|| sabba-pāṇa-bhūta-hitānukampi,|| vyāpāda-padosā cittaṃ parisodheti.|| ||
Thina-middhaṃ pahāya vigata-thina-middho viharati,|| āloka-saññī sato sampajāno,|| thina-middhā cittaṃ parisodheti.|| ||
Uddhacca-kukkuccaṃ pahāya|| anuddhato viharati,|| ajjhattaṃ vūpasanna-citto,|| uddhacca-kukkuccā cittaṃ parisodheti.|| ||
Vici-kicchaṃ pahāya|| tiṇṇa-vici-kiccho viharati,|| akathaṃ-kathī kusalesu dhammesu,|| vicikicchāya cittaṃ parisodheti.|| ||
[69.] Seyyathā pi mahā-rāja puriso iṇaṃ ādāya kammante payojeyya,|| tassa te kammantā samijjheyyuṃ,|| so yāni ca porāṇāni iṇa-mūlāni|| tāni ca vyantī-kareyya,|| siyā c’assa uttariṃ avasiṭṭhaṃ dārabharaṇāya.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
“Ahaṃ kho pubbe iṇaṃ ādāya kammante payojesiṃ.|| ||
[72] Tassa me te kammantā samijjhiṃsu.|| ||
So’haṃ yāni ca poraṇāni iṇa-mūlāni|| tāni ca vyanti akāsiṃ,|| atthi ca me uttariṃ avasiṭṭhaṃ dārabharaṇāyā” ti.|| ||
So tato-nidānaṃ labhetha pāmujjaṃ,|| adhigacche somanassaṃ.|| ||
[70.] Seyyathā pi āvuso puriso ābādhiko assa dukkhito bāḷha-gilāno,|| bhattaṃ c’assa na c-chādeyya,|| na c’assa kāye balamattā.|| ||
So aparena samayena tamhā ābādhā mucceyya,|| bhattañ c’assa chādeyya,|| siyā c’assa kāye balamattā.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
“Ahaṃ kho pubbe ābādhiko ahosiṃ dukkhito bāḷha-gilāno,|| bhattaṃ ca me na c-chādesi,|| na ca me āsi kāye balamattā.|| ||
So’mhi etarahi tamhā ābādhā mutto bhattañ ca me chādeti.|| ||
Atthi ca kāye balamattā” ti.|| ||
So tato-nidānaṃ labhetha pāmujjaṃ,|| adhigacche somanassaṃ.|| ||
■
[71.] Seyyathā pi mahā-rāja puriso bandhanāgāre baddho assa.|| ||
So aparena samayena tamhā bandhanā mucceyya sotthinā avyayena,|| na c’assa kiñ ci bhogānaṃ vayo.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
“Ahaṃ kho pubbe bandhanāgāre baddho ahosiṃ,|| so’mhi etarahi tamhā bandhanā mutto sotthinā avyayena,|| n’atthi ca me kiñ ci bhogānaṃ vayo” ti.|| ||
So tato-nidānaṃ labhetha pāmujjaṃ,|| adhigacche somanassaṃ.|| ||
■
[72.] Seyyathā pi mahā-rāja puriso dāso assa anatta-dhīno parādhīno|| na yena kāmaṅ gamo.|| ||
So aparena samayena tamhā dāsavyā mucceyya attādhīno aparādhīno bhujisso|| yena kāmaṅ gamo.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
‘Ahaṃ kho pubbe dāso ahosiṃ anattā-dhīno parādhīno|| na yena kāmaṅ gamo,|| so’mhi etarahi tamhā dāsavyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso|| yena kāmaṅ gamo’ ti.|| ||
So [73] tato-nidānaṃ labhetha pāmojjaṃ,|| adhigacche somanassaṃ.|| ||
■
[73.] Seyyathā pi mahā-rāja puriso sadhano sabhogo kantāraddhāna-maggaṃ paṭipajjeyya dubbhikkhaṃ sappaṭi-bhayaṃ.|| ||
So aparena samayena taṃ kantāraṃ nitthareyya,|| sotthinā gāmantaṃ anupāpuṇeyya khemaṃ appaṭibhayaṃ.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
‘Ahaṃ kho pubbe sadhano sabhogo kantā-raddhāna-Maggaṃ paṭipajjiṃ dubbhikkhaṃ sappaṭi-bhayaṃ.|| ||
So’mhi etarahi taṃ kantāraṃ nitthiṇṇo,|| sotthinā gāmantaṃ anuppatto khemaṃ appaṭibhayan’ ti.|| ||
So tato-nidānaṃ labhetha pāmojjaṃ adhigacche somanassaṃ.|| ||
[74.] Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu,|| yathā iṇaṃ,|| yathā rogaṃ,|| yathā bandhanāgāraṃ,|| yathā dāsavyaṃ,|| yathā kantāraddhāna-maggaṃ,|| ime pañca nīvaraṇe appahīṇe attani samanupassati.|| ||
Seyyathā pi mahā-rāja ānaṇyaṃ,|| yathā ārogyaṃ,|| yathā bandhanā mokkhaṃ,|| yathā bhujissaṃ|| yathā khemanta-bhūmiṃ|| evam eva kho mahā-rāja bhikkhu|| ime pañca nīvaraṇe pahīṇe attani samanupassati.|| ||
[75.] Tass’ime pañca nīvaraṇe pahīṇe attani samanupassato pāmojjaṃ jāyati,|| pamuditassa pīti jāyati,|| pīti-manassa kāyo passambhati,|| pa-s-saddha-kāyo sukhaṃ vedeti,|| sukhino cittaṃ samādhiyati.|| ||
§
So vivicc’eva kāmehi|| vivicca akusalehi dhammehi|| sa-vitakkaṃ sa-vicāraṃ|| viveka-jaṃ pīti-sukhaṃ|| paṭhama-j-jhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
So imam eva kāyaṃ viveka-jena pīti-sukhena|| abhisandeti|| parisandeti|| paripūreti|| parippharati,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa viveka-jena pīti-sukhena apphutaṃ hoti.|| ||
[74] [76.] Seyyathā pi mahā-rāja dakkho nahāpako vā|| nahāpakantevāsī vā|| kaṃsa-thāle nahānīya-cuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṃ paripphosakaṃ sanneyya,|| sā’ssa nahānīya-piṇḍi|| sinehānugatā|| sineha-paretā|| santara-bāhirā phuṭā sinehena|| na ca paggharaṇīi; evam eva kho mahā-rāja bhikkhu imam eva kāyaṃ viveka-jena pīti-sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati.|| ||
N’āssa kiñci sabbā-vato kāyassa viveka-jena pīti-sukhena apphuṭaṃ hoti.|| ||
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
[77.]Puna ca paraṃ mahā-rāja bhikkhu vitakka-vicārānaṃ vūpasamā|| ajjhattaṃ sampasādanaṃ|| cetaso ekodi-bhāvaṃ|| avitakkaṃ avicāraṃ|| samādhi-jaṃ pīti-sukhaṃ|| dutiya-j-jhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
So imam eva kāyaṃ samādhi-jaṃ pīti-sukhena|| abhisandeti|| parisandeti|| paripūreti|| parippharati,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa samādhi-jaṃ pīti-sukhena apphutaṃ hoti.|| ||
[78.]Seyyathā pi mahā-rāja udaka-rahado ubbhidodako,|| tassa nev’assa puratthimāya disāya udakassa āya-mukhaṃ,|| na dakkhiṇāya disāya udakassa āya-mukhaṃ,|| na pacchi-māya disāya udakassa āya-mukhaṃ,|| na uttarāya disāya udakassa āya-mukhaṃ,|| devo ca na kālena kālaṃ sammā dhāraṃ anupaveccheyya,|| atha kho tamhā ca udaka-rahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tam eva udaka-rahadaṃ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya,|| nāssa kiñci sabbā-vato udaka-rahadassa sītena vārinā apphuṭaṃ assa.
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu imam eva kāyaṃ samādhijena pīti-sukhena abhisandeti parisandeti [75] paripūreti parippharati,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa samādhijena pīti-sukhena apphuṭaṃ hoti.
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
[79.]Puna ca paraṃ mahā-rāja bhikkhu pītiyā ca virāgā|| upekkhako ca viharati|| sato sampajāno|| sukhañ ca kāyena paṭisaṃvedeti|| yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti:|| ||
Upekkhako satimā sukha-vihārī ti|| tatiyaṃ-jhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
So imam eva kāyaṃ nippītikena-sukhena|| abhisandeti|| parisandeti|| paripūreti|| parippharati,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa nippītikena sukhena apphutaṃ hoti.|| ||
[80.]Seyyathā pi mahā-rāja uppaliniyaṃ vā|| paduminiyaṃ vā|| puṇḍarīkiniyaṃ vā|| app’ekaccāni uppalāni vā|| padumāni vā|| puṇḍarīkāni vā|| udake-jātāni|| udake saṃvyūḷhāni|| udakā’nuggatāni|| anto-nimuggā-posīni, tāni yāva c’aggā yāva ca mūlā|| sītena vārinā abhisannāni, parisannāni, paripūrāni, paripphuṭāni,|| nāssā kiñci sabbā-vataṃ|| uppalānaṃ vā padumānaṃ vā puṇḍarīkānaṃ vā|| sītena vārinā apphuṭaṃ assa.
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu imam eva kāyaṃ nippītikena sukhena|| abhisandeti,|| parisandeti,|| paripūreti,|| parippharati,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti.
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
[81.] Puna ca paraṃ mahā-rāja bhikkhu|| sukhassa ca pahānā|| dukkhassa ca pahānā|| pubb’eva somanassa-domanassānaṃ attha-gamā|| adukkha-m-asukhaṃ|| upekkhā-sati-pārisuddhiṃ|| catutthaṃ-jhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
So imam eva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena [76] pharitvā nisinno hoti,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti.
[82.]Seyyathā pi mahā-rāja puriso odātena vatthena sasīsaṃ pārupitvā nisinno assa,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṃ assa.|| ||
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu imam’eva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti,|| nāssa kiñci sabbā-vato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti.
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
[83.] Puna ca paraṃ mahā-rāja bhikkhu so evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigatupakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte|| ñāṇa-dassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So evaṃ pajānāti:|| ||
“Ayaṃ kho me kāyo|| rūpī|| cātum-mahā-bhūtiko|| mātā-pettika-sambhavo|| odana-kummāsūpacayo|| anicc-ucchādana-parimaddana-bhedana-viddhaṃsana-dhammo.|| ||
Idaṃ ca pana me viññāṇaṃ|| ettha sitaṃ|| ettha paṭibaddhan” ti.|| ||
[84.]Seyyathā pi mahā-rāja maṇi veḷūriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikamma-kato,|| accho vi-p-pasanno anāvilo sabbākāra-sampanno,|| tatra suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍu-suttaṃ vā.|| ||
Tam eva cakkhumā puriso hatthe karitvā pacc’avekkheyya:|| ||
“Ayaṃ kho maṇi veḷūriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikamma-kato,|| accho vi-p-pasanno anāvilo sabbākāra-sampanno,|| tatr’idaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā,|| pītaṃ vā,|| lohitaṃ vā,|| odātaṃ vā,|| paṇḍu-suttaṃ vā” ti.|| ||
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu|| evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte ñāṇa-dassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So evaṃ pajānāti:|| ||
“Ayaṃ kho me kāyo|| rūpī|| cātum-mahā-bhūtiko|| mātā-pettika-sambhavo|| odana-kummāsūpacayo|| anicc-ucchādana-parimaddana-bhedana-viddhaṃsana-dhammo.|| ||
[77] Idaṃ ca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddhan” ti.|| ||
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
■
[85.] So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte mano-mayaṃ kāyaṃ abhinimminanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ mano-mayaṃ sabbaṅga-paccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ.
[86.]Seyyathā pi mahā-rāja puriso muñjamhā isikaṃ pabbāheyya.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
“Ayaṃ muñjo|| ayaṃ isikā,|| añño muñjo|| aññā isikā,|| muñjamhā tv’eva isikā pavāḷhā” ti.|| ||
Seyyathā pi vā pana mahā-rāja,|| puriso asi kosiyā pavāheyya.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
“Ayaṃ asi|| ayaṃ kosi,|| añño asi|| aññā kosi,|| kosiyā tv’eva asi pabbāḷho” ti.|| ||
Seyyathā pi vā pana mahā-rāja puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
“Ayaṃ ahi|| ayaṃ karaṇḍo,|| añño ahi|| añño karaṇḍo,|| karaṇḍā tv’eva ahi ubbhato” ti.|| ||
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudrabhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte mano-mayaṃ kāyaṃ abhinimminanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So imamhā kāyā|| aññaṃ kāyaṃ|| abhinimmināti rūpiṃ mano-mayaṃ sabbaṅga-paccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ.|| ||
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
[87.] So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte iddhi-vidhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
[78] So aneka-vihitaṃ iddhi-vidhaṃ pacc’anubhoti:|| ||
Eko pi hutvā bahudhā hoti,|| bahudhā pi hutvā eko hoti,|| āvībhāvaṃ tiro-bhāvaṃ,|| tiro-kuḍḍaṃ,|| tiro-pākāraṃ,|| tiro-pabbataṃ asajja-māno gacchati,|| seyyathā pi ākāse,|| paṭhaviyā pi ummujja-nimujjaṃ karoti,|| seyyathā pi udake,|| udake pi abhijja-māne gacchati,|| seyyathā pi paṭhaviyaṃ,|| ākāse pi pallaṅkena kamati,|| seyyathā pi pakkhi sakuṇo.|| ||
Ime pi candima-suriye evaṃ mahiddhike,|| evaṃ mah-ā-nubhāve pāṇinā parāma-sati parimajjati,|| yāva brahma-lokā pi kāyena va saṃvatteti.|| ||
[88.] Seyyathā pi mahā-rāja dakkho kumbha-kāro vā|| kumbha-kārantevāsī vā|| suparikamma-katāya mattikāya|| yaṃ yad eva bhājana-vikatiṃ ākaṅkheyya|| taṃ tad eva kareyya abhinipphādeyya.
Seyyathā pi vā pana mahā-rāja dakkho danta-kāro vā|| danta-kārantevāsī vā|| suparikamma-katasmiṃ dantasmiṃ|| yaṃ yad eva danta-vikatiṃ ākaṅkheyya|| taṃ tad eva kareyya abhinipphādeyya.
Seyyathā pi vā pana mahā-rāja dakkho suvaṇṇa-kāro vā|| suvaṇṇa-kārantevāsī vā|| supari-kamma-katasmiṃ suvaṇṇasmiṃ|| yaṃ yad eva suvaṇṇa-vikatiṃ ākaṅkheyya|| taṃ tad eva kareyya abhinipphādeyya.
Evam eva kho mahā-rāja|| bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte iddhi-vidhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So aneka-vihitaṃ iddhi-vidhaṃ pacc’anubhoti:|| ||
Eko pi hutvā bahudhā hoti|| bahudhā pi hutvā eko hoti.|| ||
Āvī-bhāvaṃ|| tiro-bhāvaṃ|| tiro-kuḍḍaṃ|| tiro-pākāraṃ|| tiro-pabbataṃ|| asajja-māno gacchati seyyathā pi ākāse.|| ||
Paṭhaviyā pi ummujja-nimujjaṃ karoti|| seyyathā pi udake.|| ||
Udake pi abhijja-māne gacchati|| seyyathā pi paṭhaviyaṃ.|| ||
Ākāse pi pallaṅkena kamati,|| seyyathā pi pakkhi sakuṇo.|| ||
Ime pi candima-suriye evaṃ mahiddhike|| evaṃ mah-ā-nubhāve|| [79] pāṇinā parāma-sati parimajjati,|| yāva Brahmalokā pi kāyena va saṃvatteti.|| ||
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
[89.] So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte dibbāya sota-dhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So dibbāya sota-dhātuyā visuddhāya atikkanta-mānusi-kāya ubho sadde suṇāti,|| dibbe ca mānuse ca,|| ye dūre santike ca.
[90.] Seyyathā pi mahā-rāja puriso addhāna-Magga-paṭipanno so suṇeyya bheri-saddam pi|| mudiṅga-saddam pi|| saṅkha-paṇava-deṇḍima-saddam pi.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
Bheri-saddo iti pi,|| mudiṅga-saddo iti pi,|| saṅkha-paṇava-deṇḍima-saddo iti pi.|| ||
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte dibbāya sota-dhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So dibbāya sota-dhātuyā visuddhāya atikkanta-mānusi-kāya ubho sadde suṇāti,|| dibbe ca mānuse ca|| ye dūre santike ca.
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.
[91.] So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte ceto-pariya-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So para-sattāṇaṃ para-puggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti:|| ||
Sa-rāgaṃ vā cittaṃ ‘sa-rāgaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vīta-rāgaṃ vā cittaṃ ‘vīta-rāgaṃ cittan’ ti pajānāti,|| [80] sa-dosaṃ vā cittaṃ ‘sa-dosaṃ cittatan’ ti pajānāti,|| Vīta-dosaṃ vā cittaṃ ‘vīta-dosaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Sa-mohaṃ vā cittaṃ ‘sa-mohaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vīta-mohaṃ vā cittaṃ ‘vīta-mohaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Saṅkhittaṃ vā cittaṃ ‘saṅkhittaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘vikkhittaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Mahaggataṃ vā cittaṃ ‘mahaggataṃ cittan’ ti pajānāti,|| Amahaggataṃ vā cittaṃ ‘amahaggataṃ cittan’ ti pajānāti,|| Sa-uttaraṃ vā cittaṃ ‘sa-uttaraṃ cittan’ ti pajānāti,|| Anuttaraṃ vā cittaṃ ‘anuttaraṃ cittan’ ti pajānāti,|| Samāhitaṃ vā cittaṃ ‘samāhitaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘asamāhitaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vimuttaṃ vā cittaṃ ‘vimuttaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Avimuttaṃ vā cittaṃ ‘avimuttaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
[92.] Seyyathā pi mahā-rāja itthi vā,|| puriso vā,|| daharo vā,|| yuvā maṇḍan-jātiko ādāse vā,|| parisuddhe pariyodāte acche vā,|| udaka-patte sakaṃ mukha-nimittaṃ pacc’avekkha-māno sakaṇikaṃ vā sakaṇikan ti jāneyya,|| akaṇikaṃ vā akaṇikanti jāneyya-
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte ceto-pariya-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.
So para-sattāṇaṃ para-puggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti:|| ||
Sa-rāgaṃ vā cittaṃ ‘sa-rāgaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vīta-rāgaṃ vā cittaṃ ‘vīta-rāgaṃ cittan’ ti pajānāti,|| sa-dosaṃ vā cittaṃ ‘sa-dosaṃ cittatan’ ti pajānāti,|| Vīta-dosaṃ vā cittaṃ ‘vīta-dosaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Sa-mohaṃ vā cittaṃ ‘sa-mohaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vīta-mohaṃ vā cittaṃ ‘vīta-mohaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Saṅkhittaṃ vā cittaṃ ‘saṅkhittaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘vikkhittaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Mahaggataṃ vā cittaṃ ‘mahaggataṃ cittan’ ti pajānāti,|| Amahaggataṃ vā cittaṃ ‘amahaggataṃ cittan’ ti pajānāti,|| Sa-uttaraṃ vā cittaṃ ‘sa-uttaraṃ cittan’ ti pajānāti,|| [81] Anuttaraṃ vā cittaṃ ‘anuttaraṃ cittan’ ti pajānāti,|| Samāhitaṃ vā cittaṃ ‘samāhitaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘asamāhitaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Vimuttaṃ vā cittaṃ ‘vimuttaṃ cittan’ ti pajānāti,|| Avimuttaṃ vā cittaṃ ‘avimuttaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.
■
[93.] So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte pubbe-nivāsānu-s-sati-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So aneka-vihitaṃ pubbe-nivāsaṃ anussarati seyyath’īdaṃ:|| ||
Ekam pi jātiṃ,|| dve pi jātiyo,|| tisso pi jātiyo,|| catasso pi jātiyo,|| pañca pi jātiyo,|| dasa pi jātiyo,|| vīsam pi jātiyo,|| tīsaṃm pi jātiyo,|| cattārīsam pi jātiyo,|| paññāsam pi jātiyo,|| jāti-satam pi,|| jāti-sahassam pi,|| jāti-sata-sahassam pi,|| aneke pi,|| saṃvaṭṭa-kappe aneke pi,|| vivaṭṭa-kappe aneke pi,|| saṃvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe.|| ||
Amutrāsiṃ evaṃ-nāmo,|| evaṃ-gotto,|| evaṃ-vaṇṇo,|| evam-āhāro,|| evaṃ sukha-dukkha-paṭisaṃvedī,|| evam-āyu-pariyanto.|| ||
So tato cuto amutra upapādiṃ.|| ||
Tatrāpāsiṃ evaṃ-nāmo,|| evaṃ-gotto,|| evaṃ-vaṇṇo,|| evam-āhāro,|| evaṃ-sukha-dukkha-paṭisaṃvedī,|| evam-āyu-pariyanto.|| ||
So tato cuto idh’ūpapanno” ti.|| ||
Iti sākāraṃ sa-uddesaṃ aneka-vihitaṃ pubbe-nivāsaṃ anussarati.|| ||
[94.] Seyyathā pi mahā-rāja puriso sakamhā gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya,|| tamhā pi gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya,|| tamhā pi gāmā sakaṃ yeva gāmaṃ paccāgaccheyya.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
Ahaṃ kho sakamhā gāmā amuṃ gāmaṃ agacchiṃ,|| tatra evaṃ aṭṭhāsiṃ,|| evaṃ nisīdiṃ,|| evaṃ abhāsiṃ,|| evaṃ tuṇhī ahosi.|| ||
Tamhā pi gāmā amuṃ gāmaṃ āgañchiṃ,|| tatrā pi evaṃ aṭṭhāsiṃ,|| evaṃ nisīdiṃ,|| evaṃ abhāsiṃ,|| evaṃ tuṇhī ahosi.|| ||
So’mhi tamhā [82] gāmā sakaṃ yeva gāmaṃ paccāgato” ti.
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte pubbe-nivāsānu-s-sati-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So aneka-vihitaṃ pubbe-nivāsaṃ anussarati seyyath’īdaṃ:|| ||
Ekam pi jātiṃ,|| dve pi jātiyo,|| tisso pi jātiyo,|| catasso pi jātiyo,|| pañca pi jātiyo,|| dasa pi jātiyo,|| vīsam pi jātiyo,|| tīsaṃm pi jātiyo,|| cattārīsam pi jātiyo,|| paññāsam pi jātiyo,|| jāti-satam pi,|| jāti-sahassam pi,|| jāti-sata-sahassam pi,|| aneke pi,|| saṃvaṭṭa-kappe aneke pi,|| vivaṭṭa-kappe aneke pi,|| saṃvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe.|| ||
Amutrāsiṃ evaṃ-nāmo,|| evaṃ-gotto,|| evaṃ-vaṇṇo,|| evam-āhāro,|| evaṃ sukha-dukkha-paṭisaṃvedī,|| evam-āyu-pariyanto.|| ||
So tato cuto amutra upapādiṃ.|| ||
Tatrāpāsiṃ evaṃ-nāmo,|| evaṃ-gotto,|| evaṃ-vaṇṇo,|| evam-āhāro,|| evaṃ-sukha-dukkha-paṭisaṃvedī,|| evam-āyu-pariyanto.|| ||
So tato cuto idh’ūpapanno ti,|| iti sākāraṃ sa-uddesaṃ aneka-vihitaṃ pubbe-nivāsaṃ anussarati.
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.
[95.] So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte sattāṇaṃ cut’ūpapāta-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkanta-mānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathā-kamm’ūpage satte pajānāti:|| ||
Ime vata bhonto sattā kāya-du-c-caritena samannāgatā|| vacī-du-c-caritena samannāgatā|| mano-du-c-caritena samannāgatā|| ariyānaṃ upavādakā micchā-diṭṭhikā|| micchā-diṭṭhi-kamma-samādānā.|| ||
Te kāyassa bhedā param maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ Nirayaṃ upapannā.|| ||
Ime vā pana bhonto sattā kāya-sucaritena samannāgatā|| vacī-sucaritena samannāgatā|| mano-sucaritena samannāgatā|| ariyānaṃ anupavādakā sammā-diṭṭhikā sammā-diṭṭhi-kamma-samādānā.|| ||
Te kāyassa bhedā param maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā” ti.|| ||
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkanta-mānusakena [83] satte passati cavamāne upapajjamāne,|| hīne paṇite suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathā-kamm’ūpage satte pajānāti.
[96.] Seyyathā pi mahā-rāja majjhe siṃghāṭake pāsādo.|| ||
Tattha cakkhumā puriso ṭhito passeyya manusse gehaṃ pavisante pi|| rathiyā vīthiṃ sañcarante pi|| majjhe siṃghāṭake nisinne pi.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
‘Ete manussā gehaṃ pavisanti,|| ete ni-k-khamanti,|| ete rathiyā vīthiṃ sañcarante,|| ete majjhe siṃghāṭake nisinnā’ ti.
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte sattāṇaṃ cut’ūpapāta-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkanta-mānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne,|| hīne paṇite suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathā-kamm’ūpage satte pajānāti:|| ||
Ime vata bhonto sattā kāya-du-c-caritena samannāgatā,|| vacī-du-c-caritena samannāgatā,|| mano-du-c-caritena samannāgatā,|| ariyānaṃ upavādakā micchā-diṭṭhikā micchā-diṭṭhi-kamma-samā-dānā.|| ||
Te kāyassa bhedā param maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ Nirayaṃ upapannā.|| ||
Ime vā pana bhonto sattā kāya-sucaritena samannāgatā,|| vacī-sucaritena samannāgatā,|| mano-sucaritena samannāgatā,|| ariyānaṃ anupavādakā sammā-diṭṭhikā sammā-diṭṭhi-kamma-samādānā.|| ||
Te kāyassa bhedā param maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ ti.|| ||
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkanta-mānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathā-kamm’ūpage satte pajānāti.
Idam pi kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.
■
[97.] So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte āsavānaṃ khaya-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So ‘Idaṃ dukkhan’ ti yathā-bhūtaṃ [84] pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-samudayo’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-nirodho’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-nirodha-gāminī-paṭipadā’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ime āsavā’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ āsava-samudayo’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ āsava-nirodho’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ āsava-nirodha-gāminī-paṭipadā’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
Tassa evaṃ jānato,|| evaṃ passato,|| kām’āsavā pi cittaṃ vimuccati,|| bhav’āsavā pi cittaṃ vimuccati,|| avijj’āsavā pi cittaṃ vimuccati.|| ||
Vimuttasmiṃ vimuttam,|| iti ñāṇaṃ hoti.|| ||
‘Khīṇā jāti,|| vusitaṃ Brahma-cariyaṃ,|| kataṃ karaṇiyaṃ,|| nāparaṃ,|| itthattāyā’ ti pajānāti.
[98.] Seyyathā pi mahā-rāja pabbata-saṅkhepe udaka-rahado accho vi-p-pasanno anāvilo.|| ||
Tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippi-sambūkam pi,|| sakkhara-kaṭhalam pi,|| maccha-gumbam pi,|| carantam pi,|| tiṭṭhantam pi.|| ||
Tassa evam assa:|| ||
‘Ayaṃ kho udaka-rahado accho vi-p-pasanno anāvilo.|| ||
Tatr’ime sippi-sambūkā pi|| sakkhara-kaṭhalā pi|| maccha-gumbā pi|| caranti pi|| tiṭṭhanti pī’ ti.
Evam eva kho mahā-rāja bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte an-aṅgaṇe vigat’ūpakkilese mudu-bhūte kammaniye ṭhite ānejjappatte āsavānaṃ khaya-ñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti.|| ||
So ‘Idaṃ dukkhan’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-samudayo’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-nirodho’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-nirodha-gāminī-paṭipadā’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ime āsavā’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ āsava-samudayo’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ āsava-nirodho’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ āsava-nirodha-gāminī-paṭipadā’ ti yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
Tassa evaṃ jānato,|| evaṃ passato,|| kām’āsavā pi cittaṃ vimuccati,|| bhav’āsavā pi cittaṃ vimuccati,|| avijj’āsavā pi cittaṃ vimuccati.|| ||
Vimuttasmiṃ vimuttam,|| iti ñāṇaṃ hoti.|| ||
‘Khīṇā jāti,|| vusitaṃ Brahma-cariyaṃ,|| kataṃ karaṇiyaṃ,|| nāparaṃ,|| itthattāyā’ ti pajānāti.
[85] Idaṃ kho mahā-rāja sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ purimehi sandiṭṭhikehi sāmañña-phalehi abhikkantatarañ ca paṇītatarañ ca.|| ||
Imasmā ca pana mahā-rāja sandiṭṭhi-kā sāmañña-phalā aññaṃ sandiṭṭhikaṃ sāmañña-phalaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā n’atthī ti.
[99.] Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto Bhagavantaṃ etad avoca:|| ||
Abhikkantaṃ bhante,|| abhikkantaṃ bhante.|| ||
Seyyathā pi bhante nikujjitaṃ vā ukkujjeyya,|| paṭi-c-channaṃ vā vivareyya,|| mūḷhassa vā Maggaṃ ācikkheyya,|| andha-kāre vā tela-pajjotaṃ dhāreyya:|| ||
Cakkhumanto rūpāni dakkhintī ti.|| ||
Evam eva bhante Bhagavatā aneka-pariyāyena dhammo pakāsito.|| ||
Es’āhaṃ bhante Bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi,|| Dhammañ ca|| bhikkhu-saṅghañ ca.|| ||
Upāsakaṃ maṃ Bhagavā dhāretu ajja-t-agge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ.|| ||
Accayo maṃ bhante accagamā yathā-bālaṃ yathā-mūḷhaṃ yathā-akusalaṃ|| so’haṃ pītaraṃ dhammikaṃ Dhamma-rājānaṃ issariyassa kāraṇā jīvitā voropesiṃ.|| ||
Tassa me bhante Bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā ti.
[100.] Taggha tvaṃ mahā-rāja accayo accagamā yathā-bālaṃ yathā-mūḷhaṃ yathā-akusalaṃ yaṃ tvaṃ pitaraṃ dhammikaṃ Dhamma-rājānaṃ jīvitā voropesi.|| ||
Yato ca kho tvaṃ mahā-rāja accayaṃ accayato disvā yathā-dhammaṃ paṭikarosi,|| tan te mayaṃ paṭigaṇhāma.|| ||
Vuddhi h’esā mahā-rāja ariyassa vinaye,|| yo accayaṃ accayato disvā yathā-dhammaṃ paṭikaroti āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī ti.
[101.] Evaṃ vutte rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto Bhagavantaṃ etad avoca:|| ||
Handa ca dāni mayaṃ bhante gacchāmi bahu-kiccā mayaṃ bahu-karaṇīyā ti.
Yassa dāni tvaṃ mahā-rāja kālaṃ maññasī ti.
Atha kho rājā Māgadho Ajātasattu Vedehi-putto Bhagavato bhāsitaṃ abhinan’ditvā anumo-ditvā uṭṭhāy’āsanā Bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
[102.] Atha kho Bhagavā acira-pakkantassa rañño Māgadhassa [86] Ajātasattu-Vedehi-puttassa bhikkhū āmantesi:|| ||
Khatāyaṃ bhikkhave rājā,|| upahatāyaṃ bhikkhave rājā.|| ||
Sac’āyaṃ bhikkhave rājā pitaraṃ dhammikaṃ Dhamma-rājānaṃ jīvitā na voropessatha,|| imasmiṃ yeva āsane virajaṃ vīta-malaṃ dhamma-cakkhuṃ uppajjissathā ti.
Idam avoca Bhagavā.|| ||
Attamanā te bhikkhū Bhagavato bhāsitaṃ ‘abhinandun’ ti.

Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn