KTPH[355] Sáu phương hướng (Disā), sáu hướng ám chỉ sáu hạng người mình phải đối xử tốt theo bổn phận:

[355] Sáu phương hướng (Disā), sáu hướng ám chỉ sáu hạng người mình phải đối xử tốt theo bổn phận:

1. Hướng đông (Puratthimā disā) ám chỉ cha mẹ.
2. Hướng nam (Dakkhiṇā disā) ám chỉ thầy dạy.
3. Hướng tây (Pacchimā disā) ám chỉ vợ chồng.
4. Hướng bắc (Uttarā disā) ámchỉ bạn bè.
5. Hướng trên (Uparimā disā) ám chỉ Sa môn tu sĩ.
6. Hướng dưới (Heṭṭhimā disā) ámchỉ người giúp việc.

Người cư sĩ lễ bái sáu phương không bằng sống thực hành tròn bổn phận đối với mọi người. Ở đây Đức Phật dạy các cư sĩ làm bổn phận đối với sáu phương như sau: 1. Hướng đông – Đối với cha mẹ, làm con có năm bổn phận:

a) Nuôi dưỡng cha mẹ
b) Làm việc thay cha mẹ
c) Duy trì truyền thống gia đình
d) Bảo quản tài sản thừa tự
e) Khi cha mẹ chết, làm phước hồi hướng.

Phận làm cha mẹ cũng phải đối xử với con theo năm điều:

a) Ngăn chặn con làm điều ác
b) Khuyến khích con làm điều thiện
c) Cho con học nghề nghiệp
d) Lập gia thất cho con xứng đáng
e) Đúng thời giao của thừa tự cho con. 2. Hướng nam – Đối với thầy dạy, phận làm học trò có năm điều:

a) Tiếp rước lễ phép
b) Hầu hạ kính cẩn
c) Ngoan ngoãn vâng lời
d) Tự thân phục dịch
e) Học tập ngiêm túc

Phận làm thầy cũng phải đối xử với học trò theo năm điều:

a) Khéo huấn luyện
b) Khéo dạy bảo
c) Dạy hết nghề
d) Khen học trò trước các bạn đồng liêu
e) Bảo bọc trong mọi mặt. 3. Hướng Tây – Phận làm chồng đối với vợ có năm điều:

a) Tôn trọng vợ
b) Không khinh rẻ vợ
c) Không ngoại tình
d) Giao quyền nội trợ
e) Tặng đồ trang sức.

Phận làm vợ đối với chồng cũng có năm điều:

a) Sắp đặt việc nhà vén khéo
b) Đối xử tốt với bà con hai họ
c) Không ngoại tình
d) Gìn giữ tài sản của chồng
e) Thành thạo siêng năng trong mọi việc. 4. Hướng Bắc – Phận làm chủ gia đối với bạn bè có năm điều:

a) Biếu tặng
b) Ái ngữ
c) Lợi hành
d) Bình đẳng
e) Thành thật .

Phận là bạn bè đối xử với chủ gia cũng có năm điều:

a) Bảo vệ lúc chủ gia sơ suất
b) Giữ gìn tài sản cho lúc phóng túng
c) Làm chỗ nương khi có sợ hãi
d) Khi hoạn nạn không bỏ nhau
e) Tôn trọng thân quyến của chủ gia. 5. Hướng trên – Phận là cư sĩ đối với hạng Sa-môn tu sĩ nên hành năm điều:

a) Có hành vi bằng từ tâm
b) Có lời nói bằng từ tâm
c) Có ý nghĩ bằng từ tâm
d) Mở rộng cửa đón tiếp
e) Dâng hiến vật chất.

Các tu sĩ cũng nên thương tưởng cư sĩ theo sáu điều

a) Ngăn chặn làm ác
b) Hướng dẫn làm thiện
c) Thương tưởng với ý tốt
d) Nói cho nghe điều chưa được nghe
e) Giải rõ điều họ đã nghe
f) Chỉ vạch con đường cõi trời. 6. Hướng dưới – Phận làm chủ nhân phải đối xử với người giúp việc, tôi tớ theo năm điều:

a) Cắt đặt công việc vừa theo sức
b) Ban phát vật thực và tiền công.
c) Săn sóc lúc bệnh hoạn
d) Chia sẻ món ngon lạ
e) Có dịp cho nghỉ ngơi.

Phận người giúp việc phải đối xử với chủ nhân theo năm điều:

a) Thức dậy trước chủ
b) Ngủ nghỉ sau chủ
c) Chỉ lấy vật được cho
d) Làm việc kỹ lưỡng khéo léo
e) Đem tiếng thơm cho chủ.

Đây là những điều Đức Phật đã dạy trong kinh Siṅgālovadasutta, dạy cho người cư sĩ. Nếu người tại gia hành đúng theo cách lễ bái lục phương như vậy hằng được che chở, được an ổn và thoát khỏi mọi sự lo âu phiền muộn. D.III. 189-192.