Dīgha Nikāya
Sutta 22
Adapted from the digital version of the Sri Lanka Buddha Jayanti Tripitaka Series
Evaṃ me sutaṃ|| ||
[1][wrrn][pts][bodh][than][olds][gnsg] Ekaṃ samayaṃ Bhagavā Kurūsu viharati.|| ||
Tatra kho Bhagavā bhikkhu āmantesi|| ||
“Bhikkhavo” ti.|| ||
“Bhadante” ti|| te bhikkhu Bhagavato paccassosuṃ Bhagavā etad avoca:|| ||
“Ekāyano ayaṃ bhikkhave maggo|| sattāṇaṃ visuddhiyā|| soka-pari-d-davānaṃ samati-k-kamāya|| dukkha-domanassānaṃ attha-gamāya|| ñāyassa adhigamāya|| Nibbānassa sacchi-kiriyāya -|| yadidaṃ cattāro sati-paṭṭhānā.|| ||
Katame cattāro?|| ||
[1] Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāy’ānupassī viharati|| ātāpī|| sampajāno|| satimā|| vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ.|| ||
[2] Vedanāsu vedan’ānupassī viharati|| ātāpī|| sampajāno|| satimā|| vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ.|| ||
[3] Citte citt’ānupassī viharati|| ātāpī|| sampajāno|| satimā|| vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ.|| ||
[4] Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| ātāpī|| sampajāno|| satimā|| vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ.|| ||
[291][2][wrrn][pts][bodh][than][olds] Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| kāya kāy’ānupassī viharati?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| arañña-gato vā|| rukkha-mūla-gato vā|| suññ-ā-gāra-gato vā|| nisīdati|| pallaṇkaṃ|| ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ|| paṇidhāya|| parimukhaṃ satiṃ upaṭṭha-petvā.|| ||
So sato va assasati,|| sato passasati.|| ||
Dīghaṃ vā assasanto|| ‘Dīghaṃ assasāmī’ ti pajānāti.|| ||
Dīghaṃ vā passasanto|| ‘Dīghaṃ passasāmī’ ti pajānāti.|| ||
Rassaṃ vā assasanto|| ‘Rassaṃ assasāmī’ ti pajānāti.|| ||
Rassaṃ vā passasanto|| ‘Rassaṃ passasāmī’ ti pajānāti.|| ||
‘Sabba-kāya-paṭisaṃvedī assasissāmī’ ti sikkhati.|| ||
‘Sabba-kāya-paṭisaṃvedī passasissāmī’ ti sikkhati.|| ||
‘Passambh ayaṃ kāya-saṇkhāraṃ assasissāmī’ ti sikkhati.|| ||
‘Passambh ayaṃ kāya-saṇkhāraṃ passasissāmī’ ti sikkhati.|| ||
Seyyathā pi, bhikkhave,|| dakkho bhamakāro vā|| bhamakārantevāsī vā|| dīghaṃ vā añchanto|| ‘Dīghaṃ añchāmī’ ti pajānāti,|| rassaṃ vā añchanto|| ‘Rassaṃ añchāmī’ ti pajānāti.|| ||
Evam eva kho, bhikkhave, bhikkhu:|| ||
Dīghaṃ vā assasanto|| ‘Dīghaṃ assasāmī’ ti pajānāti;|| ||
Dīghaṃ vā passasanto|| ‘Dīghaṃ passasāmī’ ti pajānāti;|| ||
Rassaṃ vā assasanto|| ‘Rassaṃ assasāmī’ ti pajānāti;|| ||
Rassaṃ vā passasanto|| ‘Rassaṃ passasāmī’ ti pajānāti;|| ||
‘Sabba-kāya-paṭisaṃvedī assasissāmī’ ti sikkhati|| ||
‘Sabba-kāya-paṭisaṃvedī passasissāmī’ ti sikkhati|| ||
‘Passambh ayaṃ kāya-saṇkhāraṃ assasissāmī’ ti sikkhati|| ||
‘Passambh ayaṃ kāya-saṇkhāraṃ passasissāmī’ ti sikkhati.|| ||
[292] Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[3][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| ||
Gacchanto vā|| ‘Gacchāmī’ ti pajānāti.|| ||
Ṭhito vā|| ‘Ṭhito’mhī’ ti pajānāti.|| ||
Nisinno vā|| ‘Nisinno’mhī’ ti pajānāti.|| ||
Sayāno vā|| ‘Sayāno’mhī’ ti pajānāti.|| ||
Yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti|| tathā tathā naṃ pajānāti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[4][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu abhikkante|| paṭikkante|| sampajāna-kārī hoti.|| ||
Ālokite|| vilokite|| sampajāna-kārī hoti.|| ||
Sammiñjite|| pasārite|| sampajāna-kārī hoti.|| ||
Saṇghāṭi-patta-cīvara-dhāraṇe|| sampajāna-kārī hoti.|| ||
Asite|| pīte|| khāyite|| sāyite|| sampajāna-kārī hoti.|| ||
Uccāra-passā-vakamme|| sampajāna-kārī hoti.|| ||
Gate|| ṭhite|| nisinne|| sutte|| jāgarite|| bhāsite|| tuṇhī-bhāve|| sampajāna-kārī hoti.|| ||
[293] Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[5][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| imam eva kāyaṃ|| uddhaṃ pādatalā|| adho kesa-matthakā|| taca-pariyantaṃ pūraṃ|| nāna-p-pakārassa asucino pacc’avekkhati:|| ||
‘Atthi imasmiṃ kāye|| [1] kesā|| [2] lomā|| [3] nakhā|| [4] dantā|| [5] taco|| [6] maṃsaṃ|| [7] nahāru|| [8] aṭṭhi|| [9] aṭṭhimiñjaṃ|| [10] vakkaṃ|| [11] hadayaṃ|| [12] yakanaṃ|| [13] kilomakaṃ|| [14] pīhakaṃ|| [15] pa-p-phāsaṃ|| [16] antaṃ|| [17] antaguṇaṃ|| [18] udariyaṃ|| [19] karīsaṃ|| [20] pittaṃ|| [21] semhaṃ|| [22] pubbo|| [23] lohitaṃ|| [24] sedo|| [25] medo|| [26] assu|| [27] vasā|| [28] kheḷo|| [29] siṇghāṇikā|| [30] lasikā|| [31] muttan’ ti.|| ||
Seyyathā pi, bhikkhave, ubhato-mukhā mūtoḷī|| pūrā nānā-vihitassa dhaññassa -|| seyyath’īdaṃ:|| sālīnaṃ|| vīhīnaṃ|| muggānaṃ|| māsānaṃ|| tilānaṃ|| taṇḍulānaṃ,|| tam enaṃ cakkhumā puriso muñcitvā|| pacc’avekkheyya:|| ||
‘Ime sālī|| ime vīhī|| ime muggā|| ime māsā|| ime tilā|| ime taṇḍulā’ ti,|| ||
Evam eva kho bhikkhave bhikkhu|| imam eva kāyaṃ|| uddhaṃ pādatalā|| adho kesa-matthakā|| taca-pariyantaṃ pūraṃ|| nāna-p-pakārassa asucino pacc’avekkhati:|| ||
‘Atthi imasmiṃ kāye|| kesā|| lomā|| nakhā|| dantā|| taco|| maṃsaṃ|| [294] nahāru|| aṭṭhi|| aṭṭhimiñjaṃ|| vakkaṃ|| hadayaṃ|| yakanaṃ|| kilomakaṃ|| pīhakaṃ|| pa-p-phāsaṃ|| antaṃ|| antaguṇaṃ|| udariyaṃ|| karīsaṃ|| pittaṃ|| semhaṃ|| pubbo|| lohitaṃ|| sedo|| medo|| assu|| vasā|| kheḷo|| siṇghāṇikā|| lasikā|| muttan’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[6][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| imam eva kāyaṃ|| yathā-ṭhitaṃ|| yathā-paṇihitaṃ|| dhātuso pacc’avekkhati:|| ||
‘Atthi imasmiṃ kāye|| paṭhavī-dhātu|| āpo-dhātu|| tejo-dhātu|| vāyo-dhātū’ ti.|| ||
Seyyathā pi, bhikkhave,|| dakkho go-ghātako vā|| go-ghātakantevāsī vā|| gāviṃ vadhitvā|| cātu-m-mahā-pathe bilaso paṭivibhajitvā|| nisinno assa.|| ||
Evam eva kho bhikkhave bhikkhu|| imam eva kāyaṃ|| yathā-ṭhitaṃ|| yathā-paṇihitaṃ|| dhātuso pacc’avekkhati:|| ||
‘Atthi imasmiṃ kāye|| paṭhavī-dhātu|| āpo-dhātu|| tejo-dhātu|| vāyo-dhātū’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ [295] viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[7][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya|| chaḍḍitaṃ|| ekāhamataṃ vā|| dvīhamataṃ vā|| tīhamataṃ vā|| uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakajātaṃ,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[8][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| kākehi vā|| khajja-mānaṃ kulalehi vā|| khajja-mānaṃ gijjhehi vā|| khajja-mānaṃ supāṇehi vā|| khajja-mānaṃ sigālehi vā|| khajja-mānaṃ vividhehi vā|| pāṇakajātehi khajja-mānaṃ,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
[296] Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[9][wrrn][pts][bodh][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| atthika-saṅkha-likaṃ samaṃsa-lohitaṃ nahāru-sambandhaṃ,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| atthika-saṅkha-likaṃ nimmaṃsa-lohita-makkhittaṃ nahāru-sambandhaṃ,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| atthika-saṅkha-likaṃ apagata-maṃsa-lohitaṃ nahāru-sambandhaṃ,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| aṭṭhikāni apagata-sambandhāni disā vidisāsu vikkhittāni aññena hatthatthikaṃ|| aññena pāda-ṭ-ṭhikaṃ|| aññena jaṇgha-ṭ-ṭhikaṃ|| aññena ūra-ṭ-ṭhikaṃ|| aññena kaṭa-ṭ-ṭhikaṃ|| [297] aññena pi-ṭ-ṭhikaṇṭakaṃ|| aññena sīsakaṭāhaṃ,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
[10][wrrn][pts][bodh][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| aṭṭhikāni setāni saṅkha-vaṇṇ’ūpanibhāni,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| aṭṭhikāni puñjakitāni tero-vassikāni ,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| seyyathā pi passeyya sarīraṃ sīvathi-kāya chaḍḍitaṃ|| aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇaka-jātāni,|| so imam eva kāyaṃ upasaṃharati:|| ||
‘Ayam pi kho kāyo|| evaṃ dhammo|| evam bhāvī|| evaṃ anatīto’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā kāye [298] kāy’ānupassīkāy’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati|| ||
Samudayavaya-dhamm’ānupassī vā kāyasmiṃ viharati.|| ||
‘Atthi kāyo’ ti vā pan’assa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi bhikkhave bhikkhu|| kāye kāy’ānupassī viharati.|| ||
§
[11][wrrn][pts][bodh][than][olds] Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| vedanāsu vedan’ānupassī viharati?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| sukhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Sukhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Dukkhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Dukkhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Adukkha-m-asukhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Adukkha-m-asukhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Sāmisaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Sāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Nirāmisaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Nirāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Sāmisaṃ vā dukkhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Sāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Nirāmisaṃ vā dukkhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Nirāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Sāmisaṃ vā adukkha-m-asukhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Sāmīsaṃ adukkha-m-asukhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Nirāmisaṃ vā adukkha-m-asukhaṃ vedanaṃ vediyamāno|| ‘Nirāmisaṃ adukkha-m-asukhaṃ vedanaṃ vediyāmī’ ti pajānāti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā vedanāsu vedan’ānupassī viharati|| ||
Bahiddhā vā vedanāsu vedan’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā vedanāsu vedan’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā vedanāsu viharati.|| ||
Vaya- [299] -Dhamm’ānupassī vā vedanāsu viharati.|| ||
Samudaya-vaya-dhamm’ānupassī vā vedanāsu viharati.|| ||
‘Atthi vedanā’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati|| ||
Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu vedanāsu vedan’ānupassī viharati.|| ||
§
[12][wrrn][pts][bodh][than][olds] Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| citte citt’ānupassī viharati?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| sarāgaṃ vā cittaṃ|| ‘Sarāgaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Vīta-rāgaṃ vā cittaṃ|| ‘Vīta-rāgaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Sadosaṃ vā cittaṃ|| ‘Sadosaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Vīta-dosaṃ vā cittaṃ|| ‘Vīta-dosaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Samohaṃ vā cittaṃ|| ‘Samohaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Vīta-mohaṃ vā cittaṃ|| ‘Vīta-mohaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Saṇkhittaṃ vā cittaṃ|| ‘Saṇkhittaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Vikkhittaṃ vā cittaṃ|| ‘Vikkhittaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Mahaggataṃ vā cittaṃ|| ‘Mahaggataṃ cittan’ ti pajānāti|| ||
Amahaggataṃ vā cittaṃ|| ‘Amahaggataṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Sauttaraṃ vā cittaṃ|| ‘Sa-uttaraṃ cittan’ ti pajānāti|| ||
Anuttaraṃ vā cittaṃ|| ‘Anuttaraṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Samāhitaṃ vā cittaṃ|| ‘Samāhitaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Asamāhitaṃ vā cittaṃ|| ‘Asamāhitaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Vimuttaṃ vā cittaṃ|| ‘Vimuttaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Avimuttaṃ vā cittaṃ|| ‘Avimuttaṃ cittan’ ti pajānāti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā citte|| citt’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā citte|| citt’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā citte|| citt’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā cittasmiṃ viharati|| ||
Vaya-dhamm’ānupassī vā cittasmiṃ viharati.|| ||
Samudaya-vaya-dhamm’ānupassī vā cittasmiṃ viharati|| ||
‘Atthi cittan’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā [300] hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu citte citt’ānupassī viharati.|| ||
§
[13][wrrn][pts][bodh][than][olds]Kathañ ca bhikkhave bhikkhu Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| pañcasu nīvaraṇesu.|| ||
Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| pañcasu nīvaraṇesu?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| santaṃ vā ajjhattaṃ kāma-c-chandaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ kāma-c-chando’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ kāma-c-chandaṃ|| ‘N’atthi me ajjhattaṃ kāma-c-chando’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa kāma-c-chandassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannassa kāma-c-chandassa pahānaṃ hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca pahīnassa kāma-c-chandassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ vyāpādaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ vyāpādo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ vyāpādaṃ|| ‘N’atthi me ajjhattaṃ vyāpādo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa vyāpādassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannassa vyāpādassa pahānaṃ hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca pahīnassa vyāpādassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ thīna-middhaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ thīna-middhan’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ thīna-middhaṃ|| ‘N’atthi me ajjhattaṃ thīna-middhan’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa thīna-middhassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannassa thīna-middhassa pahānaṃ hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca pahīnassa thīna-middhassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ uddhacca-kukkuccaṃ|| ‘Atthi me [301] ajjhattaṃ uddhacca-kukkuccan’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ uddhacca-kukkuccaṃ|| ‘N’atthi me ajjhattaṃ uddhacca-kukkuccan’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa uddhacca-kukkuccassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannassa uddhacca-kukkuccassa pahānaṃ hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca pahīnassa uddhacca-kukkuccassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ vici-kicchaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ vicikicchā’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ vici-kicchaṃ|| ‘N’atthi me ajjhattaṃ vicikicchā’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṃ hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Vaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Samudayavaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati|| ||
‘Atthi Dhammā’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| pañcasu nīvaraṇesu.|| ||
§
[14][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| pañca-s-upādāna-k-khandhesu.|| ||
Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| pañca-s-upādāna-k-khandhesu?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| ||
Iti rūpaṃ,|| iti rūpassa samudayo,|| iti rūpassa attha-gamo.|| ||
Iti vedanā,|| iti vedanāya samudayo,|| iti vedanāya attha-gamo.|| ||
Iti saññā,|| iti saññāya samudayo,|| iti saññāya attha-gamo.|| ||
Iti saṇkhārā,|| [302] iti saṇkhārānaṃ samudayo,|| iti saṇkhārānaṃ attha-gamo.|| ||
Iti viññāṇaṃ,|| iti viññāṇassa samudayo,|| iti viññāṇassa attha-gamo’ ti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Vaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Samudayavaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati|| ||
‘Atthi Dhammā’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| pañca-s-upādāna-k-khandhesu.|| ||
§
[15][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| chasu ajjhattika-bāhiresu āyatanesu.|| ||
Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| chasu ajjhattika-bāhiresu āyatanesu?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuñ ca pajānāti.|| ||
Rūpe ca pajānāti.|| ||
Yañ ca tadubh ayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Sotañ ca pajānāti|| ||
Sadde ca pajānāti yañ ca tadubh ayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Ghāṇañ ca pajānāti|| ||
Gandhe ca pajānāti yañ ca tadubh ayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Jivhañ ca pajānāti.|| ||
Rase ca pajānāti yañ ca tadubh ayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Kāyañ ca pajānāti.|| ||
Phoṭṭhabbe ca pajānāti yañ ca tadubh ayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Manañ ca pajānāti|| ||
Dhamme ca pajānāti yañ ca tad [303] ubh ayaṃ paṭicca uppajjati saṃyojanaṃ,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa saṃyojanassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa saṃyojanassa pahānaṃ hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca pahīnassa saṃyojanassa āyatiṃ anuppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Vaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Samudayavaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati|| ||
‘Atthi Dhammā’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| chasu ajjhattika-bāhiresu āyatanesu.|| ||
§
[16][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| sattasu bojjhaṇgesu.|| ||
Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| sattasu bojjhaṇgesu?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| santaṃ vā ajjhattaṃ sati-sambojjhaṇgaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ sati-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ sati-sambojjh’aṅgaṃ:|| ‘N’atthi [62] me ajjhattaṃ sati-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa sati-sambojjhaṇgassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannassa sati-sambojjhaṇgassa bhāvanā-pāripūrī hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ Dhamma-vicaya-sambojjhaṇgaṃ ‘Atthi me ajjhattaṃ Dhamma-vicaya-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ Dhamma-vicaya-sambojjhaṇgaṃ ‘N’atthi me ajjhattaṃ Dhamma-vicaya-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa Dhamma-vicaya-sambojjhaṇgassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannassa Dhamma-vicaya-sambojjhaṇgassa bhāvanā-pāripūrī hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ viriya-sambojjhaṇgaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ viriya-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ viriya-sambojjhaṇgaṃ ‘N’atthi me ajjhattaṃ viriya-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa viriya-sambojjhaṇgassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti|| ||
Yathā ca uppannassa viriya-sambojjhaṇgassa bhāvanā-pāripūrī hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ pīti-sambojjhaṇgaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ pīti-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ pīti-sambojjhaṇgaṃ|| ‘N’atthi me ajjhattaṃ pīti-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa pīti-sambojjhaṇgassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa pīti-sambojjhaṇgassa bhāvanā-pāripūrī hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
[304] Santaṃ vā ajjhattaṃ passaddhi-sambojjhaṇgaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ passaddhi-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ passaddhi-sambojjhaṇgaṃ ‘N’atthi me ajjhattaṃ passaddhi-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa passaddhi-sambojjhaṇgassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa passaddhi-sambojjhaṇgassa bhāvanā-pāripūrī hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ samādhi-sambojjhaṇgaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ samādhi-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ samādhi-sambojjhaṇgaṃ ‘N’atthi me ajjhattaṃ samādhi-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa samādhi-sambojjhaṇgassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa samādhi-sambojjhaṇgassa bhāvanā-pāripūrī hoti|| tañ ca pajānāti.|| ||
Santaṃ vā ajjhattaṃ upekkhā-sambojjhaṇgaṃ|| ‘Atthi me ajjhattaṃ upekkhā-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Asantaṃ vā ajjhattaṃ upekkhā-sambojjhaṇgaṃ ‘N’atthi me ajjhattaṃ upekkhā-sambojjhaṇgo’ ti pajānāti.|| ||
Yathā ca anuppannassa upekkhā-sambojjhaṇgassa uppādo hoti,|| tañ ca pajānāti.|| ||
Yathā ca uppannassa upekkhā-sambojjhaṇgassa bhāvanā-pāripūrī hoti tañ ca pajānāti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Vaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Samudayavaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati|| ||
‘Atthi Dhammā’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi kho bhikkhave bhikkhu Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| sattasu bojjhaṇgesu.|| ||
§
[17][wrrn][pts][bodh][than][olds] Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| catusu ariya-saccesu.|| ||
Kathañ ca bhikkhave bhikkhu|| Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| catusu ariya-saccesu?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu|| ‘Idaṃ dukkhan’ ti|| yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-samudayo’ ti|| yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-nirodho’ ti|| yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
‘Ayaṃ dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā’ ti|| yathā-bhūtaṃ pajānāti.|| ||
Iti ajjhattaṃ vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Bahiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Vaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Samudayavaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati|| ||
‘Atthi Dhammā’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi kho bhikkhave bhikkhu Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| catusu ariya-saccesu.|| ||
[305] [18][wrrn][pts][bodh][than][olds] Katamañ ca bhikkhave dukkhaṃ ariya-saccaṃ?|| ||
Jāti pi dukkhā, jarā pi dukkhā, [vyādhi pi dukkhā], maraṇam pi dukkhaṃ, soka-parideva-dukkha-domanass’upāyāsā pi dukkhā, yam p’icchaṃ na labhati tam pi dukkhaṃ, saṃkhittena pañc’upādāna-k-khandhā dukkhā.
Katamā ca bhikkhave jāti?|| ||
Yā tesaṃ tesaṃ sattāṇaṃ tamhi tamhi satta-nikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandānaṃ pātu-bhāvo āyatanānaṃ paṭilābho,|| ayaṃ vuccati bhikhave jāti.|| ||
Katamā ca bhikkhave jarā?|| ||
Yā tesaṃ tesaṃ sattāṇam tamhi tamhi satta-nikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko,|| ayaṃ vuccati bhikkhave jarā.|| ||
Katamañ ca bhikkhave maraṇaṃ?|| ||
Yam tesaṃ tesaṃ sattāṇaṃ tamhā tamhā satta-nikāyā cuti cavanatā bhedo antara-dhānaṃ maccu maraṇaṃ kāla-kiriyā khandhānaṃ bhedo ka’ebarassa nikkhepo,|| idaṃ vuccati bhikkhave maraṇaṃ.|| ||
Katamo ca bhikkhave soko?|| ||
Yo kho bhikkhave aññataraññatarena vyasanena samannāgatassa aññatar- [306] aññatarena dukkha-dhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṃ anto-soko anto-parisoko,|| ayaṃ vuccati bhikkhave soko.|| ||
Katamo ca bhikkhave paridevo?|| ||
Yo kho bhikkhave aññataraññatarena vyasanena sammannāgatassa aññataraññatarena dukkha-dhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṃ paridevitattaṃ,|| ayaṃ vucati bhikkhave paridevo.|| ||
Katamañ ca bhikkhave dukkhaṃ?|| ||
Yaṃ kho bhikkhave kāyikaṃ dukkhaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāya-samphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ,|| idaṃ vuccati bhikkhave dukkhaṃ.|| ||
Katamañ ca bhikkhave domanassaṃ?|| ||
Yaṃ kho bhikkhave cetasikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ asātaṃ manosammphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ,|| idaṃ vuccati bhikkhave domanassaṃ.|| ||
Katamo ca bhikkhave upāyāso?|| ||
Yo kho bhikkhave aññataraññatarena vyasanenna sammannāgatassa aññataraññatarenna dukkha-dhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṃ upāyāsitattaṃ,|| ayaṃ vuccati bhikkhave upāyāso.|| ||
[307] Katamañ ca bhikkhave yam p’icchaṃ na labhati tam pi dukkhaṃ?|| ||
Jāti-dhammānaṃ bhikkhave sattāṇaṃ evaṃ icchā uppajjati:|| Aho vata mayaṃ na jāti-dhammā assāma,|| na ca vata no jāti āgaccheyyāti.|| ||
Na kho pan’etaṃ icchāya pattabbaṃ.|| ||
Idam pi yam p’icchaṃ na labhati tam pi dukkhaṃ.|| ||
Jarā-dhammānaṃ bhikkhave sattāṇaṃ evaṃ icchā uppajjati:|| Aho vata mayaṃ na jarā-dhammā assāma,|| na ca vata no jarā āgaccheyyāti.|| ||
Na kho pan’etaṃ icchāya pattabbaṃ.|| ||
Idam pi yam p’icchaṃ na labhati tam pi dukkhaṃ.|| ||
Vyādhi-dhammānaṃ bhikkhave sattāṇaṃ evaṃ icchā uppajjati:|| Aho vata mayaṃ na vyādhi-dhammā assāma,|| na ca vata no vyādhi āgaccheyyāti.|| ||
Na kho pan’etaṃ icchāya pattabbaṃ.|| ||
Idam pi yam p’icchaṃ na labhati tam pi dukkhaṃ.|| ||
Maraṇa-dhammānaṃ bhikkhave sattāṇam evaṃ icchā uppajjati:|| Aho vata mayaṃ na maraṇa-dhammā assāma,|| na ca vata no maraṇa āgaccheyyāti.|| ||
Na kho pan’etaṃ icchāya pattabbaṃ.|| ||
Idam pi yam p’icchaṃ na labhati tam pi dukkhaṃ.|| ||
Soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsa-dhammānaṃ bhikkhave sattāṇaṃ evaṃ icchā uppajjati:|| Aho vata mayaṃ na soka-parideva-dukkha-domanassa-upāyāsa-dhammā assāma,|| na ca vata no soka-parideva-dukkha-domanassa-upāyāsā āgaccheyyun ti|| ||
Na kho pan’ etaṃ icchāya pattabbaṃ.|| ||
Idam pi yam p’icchaṃ na labhati tam pi dukkhaṃ.|| ||
Katame ca bhikkhave saṃkhittena pañc’upādāna-k-khandā dukkhā?|| ||
Seyyath’īdaṃ rūp’ūpādāna-k-khandho vedan’ūpādāna-k-khandho saññ’ūpādāna-k-khandho saṅkhār’ūpādāna-k-khandho viññāṇūpapādānakkhando, ime vuccanti bhikkhave saṃkhittena pañc’upādāna-k-khandhā dukkhā.|| ||
Idaṃ vuccati bhikkhave dukkhaṃ ariya-saccaṃ.|| ||
§§
[308] [19][wrrn][pts][bodh][than][olds] Katamañ ca bhikkhave dukkha-samudayaṃ ariya-saccaṃ?|| ||
Yāyaṃ taṇhā pono-bhavikā nandi-rāga-sahagatā tatra tatr-ā-bhinandinī,|| seyyath’īdaṃ kāma-taṇhā bhava-taṇhā vibhava-taṇhā.|| ||
Sā kho pan’esā bhikkhave taṇhā kattha uppajjamānā uppajjati,|| kattha nivisamānā nivisati?|| ||
Yaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamāā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Kiñci loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ?|| ||
Cakkhuṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sotaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Ghānaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Jivhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Kāyo loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Mano loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rūpā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Saddā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Gandhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rasā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Phoṭṭhabbā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Dhammā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Cakkhu-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sota-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Ghāna-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Jivhā-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Kāya-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Mano-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Cakkhu-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sota-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Ghāna-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Jivhā-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Kāya-samphasso piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Mano-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’essā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.
Cakkhu-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sota-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Ghāna-camphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
[309] Jivhā-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Kāya-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Mano-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rūpa-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sadda-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Gandha-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rasa-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Phoṭṭhabba-sañña loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Dhamma-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rūpa-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sadda-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Gandha-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rasa-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Phoṭṭhabba-sañcentnā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Dhamma-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rūpa-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sadda-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Gandha-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rasa-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Phoṭṭhabba-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Dhamma-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rūpa-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sadda-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Gandha-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rasa-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Phoṭṭhabba-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Dhamma-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rūpa-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Sadda-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Gandha-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rassa-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Phoṭṭhabba-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajjamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Dhamma-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā [310] taṇhā uppajamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Idaṃ vuccati bhikkhave dukkha-samudayaṃ ariya-saccaṃ.|| ||
§§
[20][wrrn][pts][bodh][than][olds] Katamañ ca bhikkhave dukkha-nirodhaṃ ariya-saccaṃ?|| ||
Yo tassā yeva taṇhāya asesa-virāga-nirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.|| ||
Sā kho pan’esā bhikkhave taṇhā kattha pahīyamānā pahīyati,|| kattha nirujjhamānā nirujjhati?|| ||
Yaṃ loke piya-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Kiñci loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ?|| ||
Cakkhuṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sotaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Ghānaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Jivhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Kāyo loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Mano loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Rūpā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Saddā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Gandhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rasā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Phoṭṭhabbā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Dhammā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Cakkhu-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sota-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Ghāna-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Jivhā-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Kāya-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Mano-viññāṇaṃ loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Cakkhu-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sota-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Ghāna-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Jivhā-samphasso loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Kāya-samphasso piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Mano-samphasso loke [311] piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’essā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.
Cakkhu-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sota-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Ghāna-camphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Jivhā-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Kāya-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Mano-samphassajā vedanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rūpa-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sadda-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Gandha-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rasa-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Phoṭṭhabba-sañña loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Dhamma-saññā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rūpa-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sadda-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Gandha-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rasa-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Phoṭṭhabba-sañcentnā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Dhamma-sañcetanā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rūpa-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sadda-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Gandha-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rasa-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Phoṭṭhabba-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Dhamma-taṇhā loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rūpa-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sadda-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Gandha-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rasa-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Phoṭṭhabba-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Dhamma-vitakko loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rūpa-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Sadda-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Gandha-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Rassa-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Phoṭṭhabba-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā pahīyamānā pahīyati,|| ettha nirujjhamānā nirujjhati.|| ||
Dhamma-vicāro loke piya-rūpaṃ sāta-rūpaṃ,|| etth’esā taṇhā uppajamānā uppajjati,|| ettha nivisamānā nivisati.|| ||
Idaṃ vuccati bhikkhave dukkha-nirodhaṃ ariya-saccaṃ.|| ||
§§
[21][wrrn][pts][bodh][than][olds] Katamañ ca bhikkhave dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā ariya-saccaṃ?|| ||
Ayam eva Ariyo Aṭṭhañgiko Maggo,|| seyyath’īdaṃ sammā-diṭṭhi, sammā-saṃkappo, sammā-vācā, sammā kammanto, sammā-ājīvo, sammā-vāyāmo, sammā-sati, sammā-samādhi.|| ||
Katamā ca bhikkhave sammā-diṭṭhi?|| ||
[312] Yaṃ kho bhikhave dukkhe ñāṇaṃ dukkha-samudaye ñāṇaṃ dukkha-nirodhe ñāṇaṃ dukkha-nirodha-gāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ,|| ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-diṭṭhi.|| ||
Katamo ca bhikkhave sammā-saṃkappo?|| ||
Nekkhamma-saṃkappo, avyāpāda-saṃkappo, avihiṃsā-saṃkappo,|| ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-saṃkappo.|| ||
Katamā ca bhikkhave sammā-vācā?|| ||
Musā-vādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, sampha-p-palāpā veramaṇī,|| ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-vācā.|| ||
Katamo ca bhikkhave sammā-kammanto?|| ||
Pāṇ-ā-tipātā veramaṇī, adinn’ādānā veramaṇī, kāmesu micchā-cārā veramaṇī,|| ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-kammanto.|| ||
Katamo ca bhikkhave sammā-ājīvo?|| ||
Idha, bhikkhave, ariya-sāvako micchā-ājīvaṃ pahāya sammā-ājīvena jīvikaṃ kappeti,|| ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-ājīvo.|| ||
Katamo ca bhikkhave sammā-vāyāmo?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu anupannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati,|| viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.|| ||
Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati,|| viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.|| ||
Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati,|| viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.|| ||
Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyo- [313] bhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati,|| viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.|| ||
Ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-vāyāmo.|| ||
Katamā ca bhikkhave sammā-sati?|| ||
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāy’ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ,|| vedanāsu vedan’ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ,|| citte citt’ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ,|| dhammesu Dhamm’ānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhā-domanassaṃ.|| ||
Ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-sati.
Katamo ca bhikkhave sammā-samādhi?
Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicc’eva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi sa-vitakkaṃ sa-vicāraṃ viveka-jaṃ pīti-sukhaṃ paṭhamaṃ-jhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
Vitakka-vicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādhijaṃ cetaso ekodi-bhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhi-jaṃ pīti-sukhaṃ dutiyaṃ-jhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
Pītiyā ca virāgā upekhako viharati sato ca sampajāno,|| sukhañ ca kāyena patisaṃvedeti yan taṃ ariyā ācikkhanti:|| ‘Upekhako satimā sukha-vihārī.’ ti, tatiya-jjhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
Sukhassa ca pahāā dukkhassa ca pahānā pubb’eva somanassa-domanassānaṃ attha-gamā adukkha-ṃ-asukhaṃ upekhā-sati-pārisuddhiṃ catutthaṃ-jhānaṃ upasampajja viharati.|| ||
Ayaṃ vuccati bhikkhave sammā-samādhi.
Idaṃ vuccati bhikkhave dukkha-nirodha-gāminī-paṭipadā ariya-saccaṃ.
Iti ajjhattaṃ vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
[314] Bahiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Ajjhatta-bhiddhā vā Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati.|| ||
Samudaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Vaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati.|| ||
Samudayavaya-Dhamm’ānupassī vā Dhammesu viharati|| ||
‘Atthi Dhammā’ ti vā panassa sati pacc’upaṭṭhitā hoti|| yāva-d-eva ñāṇa-mattāya|| pati-s-sati-mattāya|| anissito ca viharati|| na ca kiñci loke upādiyati.|| ||
Evam pi kho bhikkhave bhikkhu Dhammesu Dhamm’ānupassī viharati|| catusu ariya-saccesu.|| ||
[22][wrrn][pts][bodh][than][olds] Yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya satta vassāni,|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave satta vassāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya cha vassāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave cha vassāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya pañca vassāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave pañca vassāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya cattāri vassāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave cattāri vassāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya tīṇi vassāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave tīṇi vassāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya dve vassāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave dve vassāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya ekaṃ vassaṃ|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave ekaṃ vassaṃ,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya satta māsāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave satta māsāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya cha māsāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave cha māsāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya pañca māsāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave pañca māsāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya cattāri māsāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave cattāri māsāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya tīṇi māsāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave tīṇi māsāni,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya dve māsāni|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave dve māsāni,|| [315] yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya ekaṃ māsaṃ|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave ekaṃ māsaṃ,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya addha māsaṃ|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave ekaṃ māsaṃ,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya addha māsaṃ|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Tiṭṭhantu bhikkhave addha māsaṃ,|| yo hi koci bhikkhave ime cattāro sati-paṭṭhāne evaṃ bhāveyya sattāham|| tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ:|| diṭṭhe’va dhamme aññā,|| sati vā upādisese Anāgāmitā.|| ||
Ekāyano ayaṃ bhikkhave Maggo sattāṇaṃ visuddhiyā soka-pariddhavānaṃ samati-k-kamāya dukkha-domanassānaṃ attha-gamāya ñāyassa adhigamāya Nibbānassa sacchi-kiriyāya,|| yad idaṃ cattāro sati-paṭṭhānā ti,|| iti yan-taṃ vuttaṃ idam-etaṃ paṭicca vuttan-ti.
Idam-avoca Bhagavā. Attamanā te bhikkhū Bhagavato bhāsitaṃ abhinadun-ti.
SATIPAṬṬHĀNA SUTTA

Mốc I : Hoàn cảnh trước khi Phật ra đời
Mốc II : Sự kiện Phật đản sanh
Mốc III: Giai đoạn tuổi thơ của Bồ tát Tất Đạt Đa
Mốc IV : Giai đoạn trưởng thành - xuất gia
Mốc V : Tầm đạo
Mốc VI : Thành đạo
Mốc VII: Những vị đệ tử đầu tiên
Mốc VIII : Tăng đoàn lớn mạnh
Mốc IX: Mười ba năm cuối cuộc đời Đức Phật
Mốc X : Đức Phật nhập niết bàn