KTPH[362] Sáu giới nghiệp xứ (Dhātukammaṭṭhāna), đề mục về sáu bản chất, sáu yếu tố để tuệ quán ghi nhận:

[362] Sáu giới nghiệp xứ (Dhātukammaṭṭhāna), đề mục về sáu bản chất, sáu yếu tố để tuệ quán ghi nhận:

1. Địa giới nghiệp xứ (Paṭhavīdhātukammaṭṭhāna). Cái gì là đặc tính kiên cứng thô phù, thuộc nội phần hay ngoại phần, cái đó gọi là nguyên tố đất, cần được quán sát với trí tuệ rằng “Cái này không phải là tôi, không phải là của tôi, không phải là tự ngã của tôi”. Sau khi quán sát như vậy thì sanh nhàm chán đối với địa giới và từ bỏ tâm chấp thủ địa giới.

2. Thủy giới nghiệp xứ (Āpodhātukammaṭṭhāna). Cái gì là đặc tính thấm ướt, chất lỏng, thuộc nội phần hay ngoại phần, cái đó gọi là nguyên tố nước, cần được quán sát với trí tuệ rằng “Cái này không phải là tôi…

3. Hỏa giới nghiệp xứ (Tejodhātukammaṭṭhāna). Cái gì là đặc tính đốt nóng, thuộc nội phần hay ngoại phần, cái đó gọi là nguyên tố lửa, cần được quán sát với trí tuệ rằng “Cái này không phải là tôi…

4. Phong giới nghiệp xứ (Vāyodhātukammaṭ-ṭhāna). Cái gì là đặc tính chuyển động, thuộc nội phần hay ngoại phần, cái đó gọi là nguyên tố gió, cần được quán sát với trí tuệ rằng “Cái này không phải là tôi…

5. Hư không giới (Ākāsadhātukammaṭṭhāna). Cái gì là đặc tính trống rỗng, thuộc nội phần hay ngoại phần, như lỗ tai, lỗ mũi, miệng và các kẽ hở trên thân, cái đó gọi là nguyên tố hư không, cần được quán sát với trí tuệ rằng “Cái này không phải là tôi…

6. Thức giới (Viññānadhātukammaṭṭhāna), là bản chất năng tri cảnh, tức là tâm. Nhờ có tâm nên nhận biết được các sự kiện; khi khổ thọ hay lạc thọ hoặc xả thọ đang sanh đang diệt đều biết rõ. Giữ lại xả thọ thuần tịnh, tác ý đến không vô biên, thức vô biên, vô sở hữu, phi tưởng phi phi tưởng, đạt đến tối thắng tuệ xả, vượt qua nữa, vị ấy thanh lọc tâm và chứng níp-bàn. M. III. 240